Μια κωλοτούμπα που δεν ήταν κωλοτούμπα

Πέρσι τέτοιο καιρό, βασισμένος σε ψιθύρους που ελάμβανα από το εξωτερικό, είχα κάνει την πρόβλεψη ότι τη Δευτέρα του Πάσχα θα ξυπνάγαμε με Δραχμή αντί ΕΥΡΩ. Τελικά τη γλυτώσαμε προς ώρας με Capital Controls και ένα δημοψήφισμα τραβεστί.

Φέτος το Πάσχα η κατάσταση αποπνέει τα ίδια προαισθήματα. Με την αλλοπρόσαλλη τακτική του Τσίπρα, και, τελευταία, την ευθεία πρό(σ)κληση του προς τον Τουσκ, να συγκαλέσει σύνοδο ώστε να υποχρεωθούν, άκουσον άκουσον, οι Ευρωπαίοι εταίροι να τηρήσουν τα συμπεφωνημένα η μετέπειτα Δευτέρα προσφέρεται πάλι για να γίνει η μέρα κατά την οποία το σκοινί δε θα αντέξει άλλο τέντωμα πλέον, και θα σπάσει.

Μια εκνευριστικά παρελκυστική τακτική ενός έτους φαίνεται να φτάνει στο τέλος της. Αυτό που πολλοί εξέλαβαν ως κωλοτούμπα, δεν ήταν κωλοτούμπα. Και ας τράβαγαν τα μουστάκια τους συγκεκριμένα στελέχη, κυρίως της μεταρρυθμιστικής σοσιαλδημοκρατίας, ότι ο Τσίπρας θα την καταφέρει τελικά την κυβίστηση. Τα οποία στελέχη για κάποιους λόγους νοιώθουν και μια πολιτική εγγύτητα σε βαθμό που να μην ενοχλούνται στην ιδέα, αλλά να θεωρούν καλή εξέλιξη μια συγκυβέρνηση με ΣΥΡΙΖΑ. 

Ο πρωθυπουργός λοιπόν σε καμιά περίπτωση δεν έχει εγκαταλείψει την επιπόλαιη κινηματική αριστερή θεώρηση του κόσμου. Ούτε καν έλκεται από την ιδέα μια κωλοτούμπας. Απλά προσπαθεί να πάρει καλύτερη θέση στο ταρτάν ώστε να του βγει πετυχημένη. Δεν έχει ενδοιασμούς, απλά περιμένει την καταλληλότερη στιγμή. Και όχι απλά την περιμένει, αλλά την προετοιμάζει με ένα αριστοτεχνικό τρόπο, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από αριστερές υπηρεσίες προπαγάνδας παλαιοτέρων καιρών.

Τα σημάδια και τα μηνύματα που κυκλοφορούν στο περιβάλλον δείχνουν πιο πιθανή μια ώρα μηδέν εντός του Ιουνίου του 2016. Θεωρώ σχεδόν σίγουρη μια προσέλευση στις κάλπες εκ νέου. Αυτό που δε μπορεί να ειπωθεί ακόμα με σιγουριά είναι αν θα είναι για βουλευτικές για κυβέρνηση ή δημοψηφισματικές για ευρώ ή δραχμή, ξεκάθαρα αυτή τη φορά.

Και δυστυχώς έχει ακόμα πολύ κόσμο μαζί του. Μια νίκη του, στηριγμένη σε ένα λαό πολιτικά παρηκμασμένο, πρέπει να θεωρείται ακόμα πιθανή. Με απρόβλεπτες συνέπειες από κει και πέρα βέβαια, συνέπειες ίσης έντασης με αυτές του Αιολικού ασκού.

Το μόνο που μένει να γίνει είναι να οργανωθεί μια πολιτική αντίδραση, πάντα ευπρεπής και πάντα μέσα στα πλαίσια της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας την οποία χαιρόμαστε. Η αντίδραση αυτή όμως θα είναι πρέπει να είναι "πάνδημη", από όλες δηλαδή τις δυνάμεις του ενεργητικού Ευρωπαϊκού τόξου, και να είναι ενιαία.

Για να συμβεί αυτό πρέπει να εξουδετερώσουμε έναν υπαρκτό ανασταλτικό παράγοντα. Την τάση για αλληλοαπόρριψη και αλληλοϋποτίμηση εν δυνάμει υπό μια σκέπη συμμάχων, λόγω διαφορών οι οποίες ανάγονται σε ιδεολογικά, ή στρατηγικά ή βραχέως ιστορικά ζητήματα. Αντίθετα πρέπει να συμφιλιωθούμε και με τους εαυτούς μας, και με τους ομόρους χώρους, και να τους αποδεχθούμε όπως είναι. Και σε αυτή τη βάση να προχωρήσει ένα κοινό φόρουμ διαλόγου, τώρα, ώστε να προταχθούν δέκα ζητήματα τα οποία είναι αποδεκτά από όλο το φιλοευρωπαϊκό πολιτικό εύρος, και αυτά να συμφωνηθούν ως αιχμές μιας κοινής δράσης, σε αντίθετη κατεύθυνση από αυτή του ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ εθνικολαϊκίστικου μετώπου, το οποίο μας κυβερνά.

Έχει κατά τη γνώμη μεγάλη σημασία, και αποφέρει μεγαλύτερο κέρδος αν κατορθώσουμε και προχωρήσουμε στο σχηματισμό μιας πλατιάς ενιαίας συμπαράταξης, αντί του να επιδιώκουμε να καταστήσουμε τον πολιτικό σχηματισμό της προτίμησής μας σε θέση να αντιπαρατεθεί στη σημερινή κυβέρνηση. Και αυτό διότι είναι προφανές νομίζω ότι κανένα σημερινό κόμμα του Ευρωπαϊκού τόξου δεν είναι σε θέση να το πετύχει αυτό. Κι αν ακόμα υπάρχουν ενδείξεις ότι θα μπορούσε ίσως από κάποιο κόμμα να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, είναι αμφίβολο το πόσο ωφέλιμο θα αποδεικνυόταν τελικά, εφ΄όσον από τη μια θα χανόταν η δικλείδα ασφαλείας για τη μονοκομματική αλαζονεία, και από την άλλη θα χανόντουσαν φιλοευρωπαϊκά πολιτικά τμήματα τα οποία για δικούς τους λόγους, δικαίως ή αδίκως, δεν έχει σημασία,  θεωρούν αδύνατη την ένταξη, ή την υποστήριξη αυτού του κόμματος.

Συνοψίζοντας λοιπόν αυτό που έχω να προτείνω για να γίνει επειγόντως είναι δημιουργία μιας ενιαίας κίνησης με σταθμισμένη ισοτιμία, της οποίας οι φορείς θα σέβονται αμοιβαία τις ιδιαιτερότητες αναμεταξύ τους, και την εύρεση ενός ελάχιστου κοινού πολλαπλάσιου συμφωνίας το οποίο θα υποστηριχθεί συνολικά και ενιαία από όλους χωρίς εξαιρέσεις.

Οι νέοι νόμοι της οικονομίας στην Ελλάδα (του Αθανάσιου Παπανδρόπουλου από το European Business Review)

Όλες οι παραδοσιακές βεβαιότητες καταρρέουν και, ενώ ο καπιταλισμός δείχνει μία βαθύτατη μετάλλαξη, στην χώρα μας κάποιοι οραματίζονται επιστροφή στον 19ο αιώνα 

Το αρειμάνιο στυλ του παντογνώστη, εκτός Ελλάδος έχουν αρχίσει να το χάνουν. Είναι αρκετά ξύπνιοι και ψάχνονται. Οι «πολλά βαρείς» Κρούγκμαν, Στίγκλιτς, Ρουμπίνι και λοιποί Πικεττί καταλαβαίνουν ότι κάποια πράγματα αλλάζουν. Προς τα πού, όμως; Ιδού το ερώτημα, θα έλεγε ο συγγραφέας του «Οθέλλου». Ωστόσο, στην καθ’ ημάς Ανατολή όλα αυτά δεν ισχύουν. Η έξοδος από τα κατασκότεινα υπόγεια του χυδαιοποιημένου μαρξισμού και του επίπεδου κεϋνσιανισμού είναι πολύ δύσκολη για τους εγχώριους φορείς της πολιτικής και οικονομικής μπαρουφολογίας. Και όμως, γυρίζει, θα έλεγε ο Γαλιλαίος…

Ο καθηγητής Ζαν Πισανί Φερρύ, πρόεδρος της Λέσχης France Strategie –που είναι και ο κύριος σύμβουλος του Γάλλου προέδρου Φρανσουά Ολάντ– είναι ξεκάθαρος: «Έχουμε να κάνουμε με πρόωρες, πολύπλοκες και ως εκ τούτου δυσεπίλυτες καταστάσεις. Η παγκόσμια οικονομία βιώνει ανατροπές που ξεφεύγουν από τα γνωστά αντιληπτικά όρια. Το ίδιο βεβαίως ισχύει και για την ευρωζώνη», μάς λέει ο Ζαν Πιζανί Φερρύ και δεν κρύβει τον προβληματισμό του.

Το ίδιο συμβαίνει και με την κυρία Κατρίν Μαν, επικεφαλής των οικονομολόγων του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως (ΟΟΣΑ), που βλέπει πολλούς μηχανισμούς να καταρρέουν και κάποιους οικονομικούς νόμους να μην λειτουργούν. Αναρωτιέται, έτσι: Γιατί η πτώση της ανεργίας σε Αμερική και Ηνωμένο Βασίλειο, την στιγμή που πλησιάζει την πλήρη απασχόληση, δεν οδηγεί και σε άνοδο των αμοιβών της εργασίας; Γιατί τα μηδενικά επιτόκια που ισχύουν στον δυτικό κόσμο δεν συνεπάγονται άνοδο των επενδύσεων; Γιατί οι υποτιμήσεις νομισμάτων δεν τονώνουν τις εξαγωγές; Πώς γίνεται και η πτώση της τιμής του πετρελαίου δεν μεταφράζεται σε ανάπτυξη στις καταναλώτριες χώρες;

Η παγίδα της στασιμότητας

Ο Λώρενς Σάμμερς δεν μοιάζει καθόλου με προφήτη που προαναγγέλλει καταστροφές. Όμως, σε πρόσφατο άρθρο του στο μηνιαίο περιοδικό Φόρρεϊν Αφφαίρς, τονίζει ότι οι αναπτυγμένες χώρες βρίσκονται ήδη στην «παγίδα της στασιμότητας». Υπουργός Οικονομικών του Μπιλ Κλίντον και παλαιός γενικός διευθυντής του Χάρβαρντ, ο Λ.Σάμμερς προβλέπει ότι οι παλαιοί ρυθμοί ανάπτυξης μετά την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 μπήκαν για καλά στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας –ακόμα και στις ΗΠΑ, χώρα που απεξαρτοποιείται από το πετρέλαιο. Κατά την εκτίμησή του, βασική αιτία αυτής της στασιμότητας είναι η ασθενική παγκόσμια ζήτηση σε αγαθά και υπηρεσίες, η οποία οφείλεται σε μία πολύ σοβαρή ανισορροπία: μία υπερβάλλουσα αποταμίευση, κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες, τροφοδοτεί την πτώση των διεθνών επενδύσεων και άρα προκαλεί άνοδο της αβεβαιότητας. 

Από την πλευρά του, ο διάσημος στην χώρα του οικονομολόγος και καθηγητής, Ρόμπερτ Γκόρντον, επισημαίνει ότι στην έλλειψη επενδύσεων έρχονται να προστεθούν και οι μειώσεις των ρυθμών ανόδου της παραγωγικότητας, παρά την πολυφημισμένη τέταρτη βιομηχανική επανάσταση –αυτήν της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιοποίησης. «Η παραγωγή smartphones και άλλων iPod δεν έχει τις ίδιες επιπτώσεις με εφευρέσεις όπως αυτές του αυτοκινήτου, του ασανσέρ, των υπερηχητικών αεροπλάνων και της οικιακής τουαλέτας», τονίζει ο Αμερικανός καθηγητής και συγγραφέας.

Ο Γάλλος οικονομολόγος Ντανιέλ Κοέν επισημαίνει ότι, στην παρούσα φάση, η στασιμότητα τροφοδοτείται και από την μειωμένη μεγέθυνση στις περίφημες χώρες BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα), οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρότατα διαρθρωτικά και πολιτικά προβλήματα και πλέον δεν εμπνέουν εμπιστοσύνη ούτε στους δικούς τους πολίτες. «Οι πληθυσμοί στις χώρες αυτές αποταμιεύουν, κατά το δυτικό πρότυπο, περισσότερα απ’ ό,τι καταναλώνουν. Στην Κίνα, το ποσοστό αποταμίευσης σε σχέση με το ΑΕΠ είναι το υψηλότερο στον κόσμο και εγγίζει το 23%. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται σε χώρες όπως η Τουρκία, το Βιετνάμ, το Μεξικό, η Μαλαισία, η Ταϋλάνδη, η Ινδονησία και η Νότιος Αφρική», μάς είπε ο Γάλλος οικονομολόγος και καθηγητής.

Ο ανύπαρκτος πληθωρισμός

Όταν το 1979 ο Πωλ Βόλκερ αναλάμβανε την ηγεσία της Fed, είχε μία ισχυρή εντολή. Έπρεπε να καταπολεμήσει τον υψηλό πληθωρισμό, που υπονόμευε την αμερικανική οικονομία. Εκείνη την χρονιά ο πληθωρισμός έφθανε στο 13%, με τάση ανοδική. Έτσι, ο νέος επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας ανέβαζε τα επιτόκια με τα οποία η Fed δάνειζε τις τράπεζες. Το 1981, τα τελευταία έφθαναν στο 19%! 

Τρεις και πλέον δεκαετίες αργότερα, οι κεντρικές τράπεζες αναζητούν τον χαμένο πληθωρισμό. Παρά τα ιλιγγιώδη δισεκατομμύρια που έρριξαν στο χρηματοοικονομικό σύστημα, οι τιμές παραμένουν καθηλωμένες. Φταίει η πτώση της τιμής του πετρελαίου, λένε κάποιοι ειδικοί. Μερικώς, είναι η απάντηση του Ινστιτούτου Μπρύγκελ στις Βρυξέλλες. Ακόμα και αν οι τιμές του πετρελαίου και των νωπών προϊόντων βγουν από τους τιμάριθμους, ο πληθωρισμός δεν ξεπερνά το 2%, δηλαδή μηδαμινός. Κατά συνέπεια, η ανυπαρξία πληθωρισμού δεν διαβρώνει τα δημόσια χρέη και αυτό είναι πρόβλημα –και μάλιστα σοβαρό, καθ’ όσον στην αντίπερα όχθη προβάλλει το «τέρας» του αντιπληθωρισμού, που ως γνωστόν ευνοεί τους φαύλους αντιαναπτυξιακούς κύκλους.

Αυτό είναι ένα πρόβλημα για τον Μάριο Ντράγκι, το αφεντικό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που, παρά τις ποσοτικές χαλαρώσεις που εφαρμόζει, η ανάπτυξη παραμένει στο συρτάρι. Σε σημείο τέτοιο που, όπως μάς ομολόγησε στενός συνεργάτης του, ο Ευρωπαίος κεντρικός τραπεζίτης ξαναδιαβάσει την θεωρία του μονεταριστή Μίλτον Φρήντμαν, την περίφημη «Helicopter Money». Μία θεωρία που λέει ότι σε φάσεις αποπληθωρισμού, για να τονωθεί η ζήτηση, η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να ρίχνει λεφτά με το τσουβάλι στο καταναλωτικό κοινό για να ανεβάσει την ψυχολογία και την ζήτηση.

Είναι εφικτό κάτι τέτοιο στην ευρωζώνη; Ασφαλώς –και με ξεχωριστό σημείωμά μας θα εξηγήσουμε πώς. Τονίζουμε, ωστόσο, ότι αν αυτό συμβεί η Ελλάδα θα είναι εκτός.

«Όταν το 1998 ξεκίνησα την καρριέρα μου ως κεντρικός τραπεζίτης, η προοπτική υπάρξεως μηδενικών επιτοκίων ήταν εντελώς θεωρητική και απλώς υπήρχε ως αναφορά στα διάφορα συγγράμματα», τονίζει ο Κριστιάν Νουαγιέ, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας και τραπεζίτης που γνωρίζει πολύ καλά τους μηχανισμούς του ευρώ. Σήμερα ομολογεί ότι πολλά από αυτά που διδάχθηκε στην θεωρία στην πράξη ανατρέπονται –«γεγονός που δεν προσφέρεται σε υπεραπλουστεύσεις», τονίζει. Υπό αυτή την έννοια, προβληματίζεται με τις σημερινές πρακτικές των κεντρικών τραπεζών να «ρίχνουν συνεχώς χρήμα στις αγορές» και υπογραμμίζει ότι «όσο φθηνότερο γίνεται το νόμισμα, τόσο περισσότερες βλακείες μπορεί να κάνει αυτός που το αξιοποιεί».

Από την άποψη αυτή, ο Κριστιάν Νουαγιέ δεν έχει άδικο. Γιατί πίσω από τα λόγια του υπάρχουν κάποια νούμερα που μόνον ίλιγγο προκαλούν. Τα έξι τελευταία χρόνια, οι κεντρικοί τραπεζίτες έρριξαν εμμέσως στην παγκόσμια αγορά 2 τρισεκατομμύρια δολλάρια, με μηδαμινά αποτελέσματα. Ο πληθωρισμός παραμένει στα χαμηλότερα δυνατά επίπεδα, η παραγωγικότητα υπολείπεται αισθητά των προσδοκιών και η ανάπτυξη μετά βίας εγγίζει το 1,8%. Αντιθέτως, τα χρηματιστήρια ανέβηκαν +73% στην Νέα Υόρκη και +92% στο Τόκυο. Παράλληλα, στο Λονδίνο οι τιμές των ακινήτων είναι κάτι παραπάνω από παρανοϊκές.

«Αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, οι κεντρικοί τραπεζίτες, από αποτελεσματικοί πυροσβέστες την περίοδο 2008-2010, θα έχουν εξελιχθεί σήμερα σε επικίνδυνους πυρομανείς. Διότι προετοιμάζουν την νέα κρίση, που χωρίς καμμία αμφιβολία θα είναι χειρότερη από την προηγούμενη. Κατά κύριο δε λόγο, ενδέχεται να έχει και πολύ δυσάρεστες πολιτικές προεκτάσεις», γράφει σε άρθρο του ο Πατρίκ Αρτούς, επικεφαλής οικονομικών ερευνών στην γαλλική τράπεζα Natixis.

Παρόλα αυτά, η κρίση μπορεί να αποφευχθεί. Κατά τον νομπελίστα οικονομολόγο, καθηγητή Μάϊκλ Σπενς, στο μέτρο που η παγκόσμια οικονομία μετασχηματίζεται, είναι ζωτική ανάγκη η απελευθέρωση της νεωτερικής επιχειρηματικότητας, με παράλληλη μεταμόρφωση της εκπαίδευσης. «Η ψηφιακή επανάσταση είναι γεγονός», γράφει στο Φόρεϊν Αφφαίρς ο Αμερικανός καθηγητής, που πιστεύει ότι ο κόσμος μας είναι αυτός των πολλών ταχυτήτων. 

Έτσι, στην νέα αυτή εποχή, ο σχεδιασμός και η καινοτομία είναι μέρη του τομέα εμπορεύσιμων αγαθών στην παγκόσμια οικονομία και θα αντιμετωπίσουν το ίδιο είδος ανταγωνισμού που έχει ήδη μεταμορφώσει την μεταποίηση. Η ηγεσία στον σχεδιασμό εξαρτάται από ένα μορφωμένο εργατικό δυναμικό και μία επιχειρηματική κουλτούρα –και το παραδοσιακό αμερικανικό πλεονέκτημα σε αυτούς τους τομείς μειώνεται. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ ηγούνταν κάποτε παγκοσμίως στο μερίδιο πτυχιούχων στο εργατικό δυναμικό, τώρα έχουν πέσει στην 12η θέση. Και, παρά τις συζητήσεις σχετικά με την επιχειρηματικότητα σε μέρη όπως η Sillicon Valley, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο αριθμός των αμερικανικών νεοσύστατων επιχειρήσεων που απασχολούν περισσότερα από ένα άτομο έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 20% από το 1996 έως σήμερα.

Εάν οι υπό συζήτηση τάσεις είναι παγκόσμιες, οι τοπικές επιδράσεις τους θα διαμορφωθούν εν μέρει από τις κοινωνικές πολιτικές και επενδύσεις που οι χώρες επιλέγουν να κάνουν, τόσο στον τομέα της εκπαίδευσης ειδικότερα όσο και στην προώθηση της καινοτομίας και του δυναμισμού της οικονομίας γενικότερα. Για πάνω από έναν αιώνα, το εκπαιδευτικό σύστημα των ΗΠΑ αποτελούσε αντικείμενο παγκόσμιου φθόνου, με την καθολική 12ετή εκπαίδευση και τα παγκόσμιας κλάσης πανεπιστήμια που προωθούσαν την βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη. Αλλά τις τελευταίες δεκαετίες η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση στις ΗΠΑ έχει γίνει όλο και πιο άνιση, με την ποιότητά τους να βασίζεται στα εισοδηματικά επίπεδα της εκάστοτε γειτονιάς και συχνά με συνεχή έμφαση στην μηχανική μάθηση.

Ευτυχώς, η ίδια ψηφιακή επανάσταση που μεταμορφώνει τις αγορές προϊόντων και εργασίας μπορεί να βοηθήσει επίσης να μεταμορφωθεί και η εκπαίδευση. Η διαδικτυακή μάθηση μπορεί να παρέχει στους φοιτητές πρόσβαση σε καλύτερους δασκάλους, περιεχόμενο και μεθόδους ανεξάρτητα από την τοποθεσία τους, και νέες προσεγγίσεις που βασίζονται στα δεδομένα κάνουν ευκολότερο να μετρηθούν οι δυνάμεις των μαθητών, οι αδυναμίες τους και η πρόοδός τους. Αυτό θα πρέπει να δημιουργήσει ευκαιρία για εξατομικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης και συνεχούς βελτίωσης, χρησιμοποιώντας ορισμένες από τις τεχνικές ανάδρασης που έχουν ήδη μεταμορφώσει τις επιστημονικές ανακαλύψεις, το λιανικό εμπόριο και την μεταποίηση.

Η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογική αλλαγή μπορεί να αυξήσουν τον πλούτο και την οικονομική αποδοτικότητα των εθνών και του κόσμου γενικότερα, αλλά δεν θα λειτουργήσουν προς όφελος όλων –τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα. Οι απλοί εργαζόμενοι, ειδικότερα, θα συνεχίσουν να φέρουν το κύριο βάρος των αλλαγών, επωφελούμενοι ως καταναλωτές αλλά όχι κατ’ ανάγκην ως παραγωγοί. Αυτό σημαίνει ότι, χωρίς περαιτέρω παρέμβαση, η οικονομική ανισότητα είναι πιθανό να συνεχίσει να αυξάνεται, θέτοντας μία σειρά από προβλήματα. Η εισοδηματική ανισότητα μπορεί να οδηγήσει σε ανισότητα ευκαιριών, στερώντας έθνη από πρόσβαση σε ταλέντα και υπονομεύοντας το κοινωνικό συμβόλαιο. Η πολιτική εξουσία, εν τω μεταξύ, συχνά ακολουθεί την οικονομική ισχύ –υπονομεύοντας, στην περίπτωση αυτή, την δημοκρατία.

Μία δημοκρατία η οποία ήδη καταταλαιπωρείται στην χώρα μας, όπου ελάχιστοι είναι αυτοί που θέλουν να βλέπουν πιο μακρυά από την μύτη τους και τις ιδεοληψίες τους. Ωστόσο, και ο χρόνος τρέχει, και ο κόσμος αλλάζει, ο δε κατά Ευάγγελο Λεμπέση ρόλος των βλακών στον σύγχρονο βίο γίνεται ισχυρότερος.

πηγή: europeanbusiness.gr

Η Κεντροαριστερά και οι κυβερνητικές συμμαχίες (του Ιωακείμ Γρυσπολάκη από τη "Μεταρρύθμιση")

Το Σάββατο 16 Απριλίου ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της 1^ης Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης των Κινήσεων Πολιτών για την Σοσιαλδημοκρατία. Παρουσία των προέδρων του ΠΑΣΟΚ, του Ποταμιού και της ΔΗΜΑΡ και του επικεφαλής των ΜΕΤΑρρυθμιστών Σ. Λυκούδη, αλλά και πολλών βουλευτών και στελεχών της Δημοκρατικής Συμπαράταξης και του Ποταμιού, συνομολογήθηκε «η ανάγκη συσπείρωσης των πολιτικών προοδευτικών δυνάμεων, μέσα από τον διάλογο, την προγραμματική σύγκλιση και κυρίως με την ενεργοποίηση και συμμετοχή ευρύτερων κοινωνικών δυνάμεων και όλων των προοδευτικών πολιτών με τελικό στόχο τη δημιουργία με  ανοιχτές και διαφανείς διαδικασίες του ενιαίου ανανεωμένου δημοκρατικού φορέα των μεταρρυθμιστικών και σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων».

Αυτός ο φορέας δεν μπορεί να είναι άλλος από το ενιαίο κόμμα της Σοσιαλδημοκρατίας και του Προοδευτικού Μεταρρυθμιστικού Κέντρου, το οποίο θα προκύψει από ένα ιδρυτικό συνέδριο, με νέο μητρώο μελών, νέο καταστατικό, επεξεργασμένες θέσεις και νέα ηγεσία, που θα εκλεγεί από το συνέδριο. Ο Σ. Θεοδωράκης τόνισε στην ομιλία του ότι η ηγεσία του νέου θα πρέπει να αποτελείται από νέους πολίτες και από επιτυχημένους και άξιους έμπειρους πολιτικούς. Η ομιλία του δείχνει ότι στην προσπάθεια αυτή πρωτοπορεί. Πρέπει, επίσης, να ομολογήσω ότι και η κα Γεννηματά βρίσκεται στο δρόμο που οδηγεί στο στόχο, αρκεί να κρατηθεί εντός αυτού και να μην παρεκκλίνει.
Οι ακρογωνιαίοι λίθοι του νέου κόμματος, όπως αποφασίσθηκε από την συνδιάσκεψη, και βρήκαν σύμφωνους και τους προσκεκλημένους αρχηγούς, είναι (α) η προσήλωση στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, (β) η πίστη στη Δημοκρατία και τις αρχές του Διαφωτισμού, (γ) η προσήλωση στην ανάπτυξη και στην ενθάρρυνση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας για παραγωγικές επενδύσεις, (δ) ο εκσυγχρονισμός του Κράτους και η απαλλαγή του από τον κομματισμό, (ε) η ανάδειξη της εκπαίδευσης και της έρευνας σε πυλώνες της οικονομίας και (στ) η προσήλωση στο Κοινωνικό Κράτος.

¨Όλα αυτά, προκειμένου να επιτευχθούν, απαιτούν κυβερνητικές συμμαχίες στο αυριανό πολιτικό τοπίο, δηλαδή σε αυτό που θα διαμορφωθεί, όταν επιτευχθεί η απαλλαγή από την πλέον ανίκανη κυβέρνηση, που γνώρισε η χώρα μας, και το εκλογικό σώμα αναδείξει νέους συσχετισμούς στη Βουλή.

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις και την καθοδική πορεία της σημερινής κυβερνητικής πλειοψηφίας, θεωρώ μάλλον προφανές ότι τα δύο πρώτα κόμματα στην επόμενη Βουλή θα είναι και πάλι η Νέα Δημοκρατία και ο ΣΥΡΙΖΑ.

Στην ΝΔ διαφαίνεται ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης προσπαθεί να μετατρέψει το κόμμα του σε ένα σύγχρονο Κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Κόμμα. Την ίδια στιγμή, ο ΣΥΡΙΖΑ καθημερινά αποδεικνύει ότι ουδεμία σχέση έχει με τους ακρογωνιαίους λίθους του προγράμματος της κεντροαριστεράς. Έχει μετατραπεί σε ένα αντιδημοκρατικό συνονθύλευμα, το οποίο ασεβεί προς το Σύνταγμα, διαλύει τις ανεξάρτητες αρχές, προσπαθεί να ποδηγετήσει την ελεύθερη έκφραση και να ελέγξει τα Μέσα ενημέρωσης, λασπολογεί εναντίον όλων εκείνων, που του ασκούν κριτική, διαλύει κάθε μεταρρύθμιση στην παιδεία, διορίζει κατά χιλιάδες τα «παιδιά της Κουμουνδούρου» και δαιμονοποιεί κάθε ιδιωτική επενδυτική πρωτοβουλία. Αποδεικνύει όχι μόνον ότι ουδεμία σχέση έχει με την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, αλλά ακόμη και με την ίδια τη Δημοκρατία και τα Ευρωπαϊκά ιδεώδη.

Όπως έχουμε τεκμηριώσει και στο παρελθόν, ΣΥΡΙΖΑ, ΑΝΕΛ και ΧΑ είναι τέκνα της ίδιας μήτρας. Αυτής του εθνικολαϊκισμού, που εκφράστηκε και διαμορφώθηκε από το Κίνημα των Αγανακτισμένων το 2011, και το οποίο είχε χαρακτηριστικά μίσους κατά του κοινοβουλευτισμού και της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Οι κυρίαρχες ομάδες στην κομματική δομή του ΣΥΡΙΖΑ είναι (1) η ομάδα του Μαξίμου, αποτελούμενη από τους Τσίπρα, Παππά, Δραγασάκη, Φλαμπουράρη, Σκουρλέτη, Βούτση, Φίλη και (2) η Πρωτοβουλία των 53, η οποία διακηρύσσει ότι πρέπει να απαλλαγούμε από το Μνημόνιο, να έρθουμε σε ρήξη με την ΕΕ και την ευρωζώνη και να αποχωρήσουν από την κυβέρνηση σε περίπτωση αδυναμίας εφαρμογής του «παράλληλου προγράμματος».

Απευθύνω το ερώτημα προς κάθε πολίτη, ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως σοσιαλδημοκράτης, κεντροαριστερός ή προοδευτικός μεταρρυθμιστής: Είναι  δυνατόν να βαυκαλιζόμαστε και να ονειρευόμαστε ότι μπορούμε να συγκυβερνήσουμε με το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ; Υπάρχει κοινός παρονομαστής των δικών μας αξιών και προγραμματικών θέσεων με εκείνες του ΣΥΡΙΖΑ; Είναι δυνατόν να συμφωνήσουμε σε ένα ελάχιστο πρόγραμμα με εκείνους, που δεν πιστεύουν στη δημοκρατία και στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, στην ιδιωτική πρωτοβουλία, στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και στην ελεύθερη έκφραση, στην απεξάρτηση του Κράτους από το κόμμα και με εκείνους που ομνύουν στην μετριότητα και θεωρούν την αριστεία ρετσινιά;

Ο τελικός στόχος της δημιουργίας με  ανοιχτές και διαφανείς διαδικασίες του ενιαίου ανανεωμένου δημοκρατικού φορέα των μεταρρυθμιστικών και σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων πρέπει να συνοδευτεί και από ένα πρόγραμμα συμμαχιών. Δηλώσεις του τύπου «Αν ο κ. Θεοδωράκης αισθάνεται ότι έχει κοινό δρόμο με τον κ. Μητσοτάκη στο επίπεδο των μεταρρυθμίσεων προφανώς δεν μπορεί να έχει κοινό δρόμο και με εμάς», την οποία έκανε δημοσίως την Κυριακή το πρωί στον ΣΚΑΪ η κα Γεννηματά, απέχουν παρασάγγας από την επίτευξη του στόχου. Επικροτώ τις δηλώσεις του Σ. Θεοδωράκη, που ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Κ. Μητσοτάκη για μελλοντική συνεργασία στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, αρκεί αυτές να έχουν προοδευτικό πρόσημο, όπως τόνισε. Η τήρηση ίσων αποστάσεων από ένα καθαρά φιλοευρωπαϊκό και δημοκρατικό κόμμα (ΝΔ) και από ένα αντιευρωπαϊκό και αντιδημοκρατικό κόμμα (ΣΥΡΙΖΑ), μόνον σύγχυση και απογοήτευση μπορεί να προκαλεί στους αγωνιούντες πολίτες. Το πείραμα της κυβερνητικής συνεργασίας του 2011-2014, το οποίο έσωσε την Ελλάδα από τη βεβαία καταστροφή, μπορεί και πρέπει να επαναληφθεί. Προϋποθέτει βέβαια την επιτυχία του εγχειρήματος του Κ. Μητσοτάκη και την ίδρυση του νέου ενιαίου κόμματος του Προοδευτικού Μεταρρυθμιστικού χώρου, στον οποίο θα κυριαρχούν οι αξίες της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

O Ιωακείμ Γρυσπολάκης, είναι καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης.

πηγή: metarithmisi.gr
Ο πίνακας ζωγραφικής που συνοδεύει το κείμενο είναι έργο του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα (1906-1994), με ονομασία «Σύνθεση με ρυθμικά αντικείμενα» , και αποτελεί επιλογή του blog

Το χιούμορ αποδομεί κάθε ίχνος σοβαροφάνειας, η οποία παραμορφώνει (της Αντιγόνης Καρατάσου από το Liberal.gr)

Παίζει στα δάχτυλα την Ιστορία, όπως και πολλές ακόμα επιστήμες. Η αγάπη του προς τη Χημεία, τον οδήγησε  να σπουδάσει χημικός μηχανικός στο ΕΜΠ. Η αγάπη του προς τη Γνώση, τον ώθησε να θησαυρίζει αμέτρητες γνώσεις, τις οποίες το ευφυές μυαλό του συνθέτει βγάζοντας εξαιρετικά συμπεράσματα. Είναι ο Νίκος Μπελογιάννης, γιος του εκτελεσμένου Νίκου Μπελογιάννη και της Ελλης Παππά. Μεγάλο μέρος των παιδικών του χρόνων το πέρασε με την αδερφή της μητέρας του, Διδώ  Σωτηρίου, η οποία, κατ΄ουσίαν, τον μεγάλωσε, καθώς η Ελλη Παππά ήταν πολιτική κρατούμενη.

Παρότι εργάστηκε για τη σωτηρία των μνημείων της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ως ιδρυτής και επικεφαλής του Κέντρου Λίθου στο υπουργείο Πολιτισμού, αρεσκόταν πάντοτε να ενημερώνεται για τη διεθνή κατάσταση- εδώ πιθανώς έπαιξε ρόλο το παράδειγμα της Διδώς, που ήταν δημοσιογράφος στα διεθνή- και να τη σχολιάζει. Ολα αυτά έδεσαν με το αστραφτερό του χιούμορ και έγιναν επιφυλλίδες σε εφημερίδες και διαδικτυακούς τόπους, μετά τη συνταξιοδότησή του. Την περασμένη εβδομάδα κυκλοφόρησε ένα βιβλίο του,  που περιλαμβάνει πολλές από αυτές. Πρόκειται για μια απολαυστική έκδοση της «Αγρας» με τίτλο «Αυτά λοιπόν τα νέα του Αλεξάνδρου» και υπότιτλο ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΟΝΙΑΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ, ΔΕΞΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ. Η συζήτηση μαζί του ξεκίνησε από την ιστορία της οικογένειάς του, με αφορμή την επέτειο εκτέλεσης του πατέρα του, στις 30 Μαρτίου.

-Ας δούμε την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την περίοδο, αμέσως μετά τον εμφύλιο πόλεμο και την ήττα της Αριστεράς, που οδηγούσε σε πολλές εκτελέσεις.

«Στην πρώτη δίκη τους δίκαζαν με τον νόμο 509, για απόσπαση τμήματος του εθνικού κορμού με τον οποίο αυτόματα σε κάθε αριστερό χρεώνανε ότι ήθελε απόσπαση της Μακεδονίας, εξαιτίας ε απόφασης της 5ης ολομέλειας περί ανεξαρτησίας  της Μακεδονίας. Ο νόμος πέρασε τέλη του ‘47. Για να θεωρηθείς αριστερός, αρκούσε απλώς να μην έχεις ψηφίσει στις εκλογές του ’46, να έχεις κάνει αποχή. Ηδη ήσουν πατενταρισμένος, και με αυτό μπορούσαν να σε παραπέμψουν με τον 509.

Η πρώτη δίκη τελειώνει, αλλά οι κατηγορίες δεν μπορούσαν να σταθούν. Τότε έρχεται ακριβώς και κουμπώνει η υπόθεση των ασυρμάτων. Στη Γλυφάδα εντοπίζουν ένα υπόγειο με κάτι ασυρμάτους, των οποίων βασικός χειριστής ήταν ο Βαβούδης και αυτό τους βολεύει για να τους χρεώσουν νέες κατηγορίες και να γίνει νέα δίκη.»

-Να θυμίσουμε ότι ακόμα και οι τέσσερις, που εκτελέστηκαν μαζί- Μπελογιάννης, Μπάτσης, Καλούμενος και Αργυριάδης- δεν είχαν καμιά κομματική σχέση μεταξύ τους.

«Δεν είχαν. Το μετεμφυλιακό κράτος στήνει το δικό του σόου για να δείξει ότι επικρατεί νόμος και τάξη και, κατά βάσιν, για να δείξουν ότι τα μέτρα ειρήνευσης ήταν φενάκη. Επρόκειτο για επίδειξη δύναμης του Πιουριφόι (σ.σ ο αμερικανός πρέσβης) και της Φρειδερίκης (σ.σ. η τότε βασίλισσα).»

-Να θυμίσουμε επίσης ότι ο Πιουριφόι παρενέβαινε ακόμα και στην προανακριτική διαδικασία.

«Είχε τέτοια ισχύ, ώστε είχε ρίξει μια σφαλιάρα στον έλληνα πρωθυπουργό Στέφανο Στεφανόπουλο- τον μετέπειτα της Αποστασίας- και η αντίδραση εκείνου  ήταν να βάλει τα κλάματα.»

Η εγκληματικά λανθασμένη απόφαση αποχής

-Ζούσαμε σε ένα ανώμαλο καθεστώς στην Ελλάδα, το οποίο ξεκινάει λίγο μετά την απελευθέρωση, με τα Δεκεμβριανά και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον εμφύλιο. Εδώ φτάνουμε στην εγκληματικά λανθασμένη  απόφαση Ζαχαριάδη για αποχή στις εκλογές του 46. Υπάρχει και η τραγική φράση του Νίκου Μπελογιάννη προς την Ελλη Παππά, «και να φανταστείς ότι πάμε να πεθάνουμε για ένα λάθος».

«Η φράση ήταν συβιλλική. Πολύ πιθανόν να εννοούσε την αποχή. Δεν οδηγούσαν όμως όλα στον εμφύλιο εξαρχής, πριν το 46. Υπήρχε τρομοκρατία στην ύπαιθρο, σύμφωνοι, υπήρχαν και άλλα, όμως η αποχή ήταν η χειρότερη επιλογή που μπορούσε να γίνει. Και δεν ωφέλησε σε τίποτα και δημιούργησε, μέσα σε μια νύχτα, κράτος απαρτχάιντ. Δηλαδή, από τη μια μέρα στην άλλη, ο αριστερός βρέθηκε υπό απόλυτο διωγμό, του τύπου ότι δεν μπορούσε ακόμα και να γράψει τα παιδιά του στο Γυμνάσιο.»

-Κι όχι μόνο ο αριστερός, ακόμα και ο προοδευτικός αστός, που για κάποιο λόγο άκουσε την αριστερά.

«Οποιος δεν ψήφισε, βρέθηκε μπλεγμένος σε απίθανες καταστάσεις. Δεν λέμε για διάφορα αστικά δικαιώματα, του στυλ έκδοση διπλώματος αυτοκινήτου, επειδή θα ήταν αστείο να μιλάμε το 1947 για αυτοκίνητο. Δεν μπορούσες να βγάλεις ούτε διαβατήριο. Δεν μπορούσες ακόμη και να ταφείς.»

-Η απόφαση Ζαχαριάδη έρχεται...

«.... σε μια εσωκομματική δικτατορία. Οφείλεται στο πρότυπο που είχε δημιουργηθεί από τον Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς (σ.σ. Στάλιν). Πρότυπο που βοηθούσε στο να φυτευθούν διάφοροι δικτατορίσκοι σε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα. Ετσι βρέθηκαν οι Εμβέρ Χότζα, Νικολάε Τσαουσέσκου, Κιμ Ιλ  Σουνγκ και λοιποί- και ο  Κιμ Γιονγκ Ουν σήμερα. Η Βόρειος Κορέα είναι  πλέον το ζωντανό μουσείο του πώς ήταν τα πράγματα  τότε. Η Κορέα και ο Περισσός. Δεν έχουν μείνει άλλα.»

Τι λόγο είχε ο ΣΥΡΙΖΑ να αποκαταστήσει τον Ζαχαριάδη;

-Σήμερα, όταν συζητάμε την υπόθεση Μπελογιάννη, μοιραία εμφανίζεται πάντοτε ο Νίκος Ζαχαριάδης. Θυμίζω και την πρόσφατη εκπομπή «Στο Κόκκινο» δήθεν για την επέτειο της εκτέλεσης, στην οποία μίλησαν ενάμιση λεπτό για τον ίδιο τον Μπελογιάννη και η προσπάθεια ήταν να αποκατασταθεί ο Ζαχαριάδης.

«Το ερώτημα είναι τι λόγο είχε ο ΣΥΡΙΖΑ να αποκαταστήσει τον Ζαχαριάδη. Η υπεράσπιση του Ζαχαριάδη κυρίως εκ του Περισσού γίνεται επειδή είναι φανερό πως εκείνος έστειλε τον Μπελογιάννη στο στόμα του λύκου. Και τη στιγμή που υπήρχε η περίπτωση για χάρη, με το γράμμα Πλουμπίδη που έπαιρνε την ευθύνη για τις κατηγορίες οι οποίες  είχαν απαγγελθεί, ο Ζαχαριάδης τράβηξε εντελώς το χαλί κάτω από τα πόδια, διαψεύδοντας την χειρόγραφη επιστολή παρόλο που είχε και το δακτυλικό αποτύπωμα του Πλουμπίδη. Πρέπει να ανοίγαν σαμπάνιες στα ανάκτορα η Φρειδερίκη με τον Πιουριφόι όταν ο Ζαχαριάδης έκανε αυτή τη δήλωση. Ηταν θείο δώρο.»

-Γιατί ήθελαν νεκρό τον Μπελογιάννη και τα ανάκτορα και το κόμμα;

«Για τη Φρειδερίκη ήταν μια επίδειξη ισχύος το να σκοτώνει κόσμο. Είχε τη νοοτροπία της ύαινας, τρεφόταν με πτώματα. Οσο για το κόμμα και τον Ζαχαριάδη, ο διανοούμενος είναι πολύ επικίνδυνος για μια τέτοια ηγεσία, γιατί κάποια στιγμή θα διαφωνήσει. Σε κάθε σταλινικό κόμμα, οι διανοούμενοι ήταν ο μεγαλύτερος εχθρός. Το είχαμε δει με τον Πατερούλη (σ.σ. Στάλιν) που έστελνε τους διανοουμένους στη Σιβηρία, το είδαμε και αργότερα, με ακραίες καταστάσεις, την Κίνας της ‘πολιτιστική’ αλλά στην πραγματικότητα βαρβαρικής επανάστασης και, η πιο ακραία περίπτωση, τον Πολ Ποτ.»

-Σημειώνω όμως ότι ο Μπελογιάννης δεν είχε διαφωνήσει σε τίποτα, δεν υπήρχε κάποιος λόγος να τον υποπτεύεται ο Ζαχαριάδης.

«Οπως κάθε δικτατορίσκος, μόλις κάποιο κεφάλι πάει να σηκωθεί λίγο παραπάνω από το όριο που έχει βάλει ο ίδιος, το κόβει. Το ίδιο έκανε και ένας άλλος δικτατορίσκος αργότερα, ο Ανδρέας Παπανδρέου. Οποιο κεφάλι σηκωνόταν, κλαπ, το έκοβε.»

Ο Μπελογιάννης έκανε άγρια κριτική στον Ζαχαριάδη

-Ευτυχώς μεταφορικά, πολιτικά.

«Ο Ζαχαριάδης είχε την πολυτέλεια να το κάνει και κυριολεκτικά. Ενας λόγος που είχε αποφασίσει να τελειώσει τον Μπελογιάννη, είναι αυτό που πρόσφατα μάς έχουν διηγηθεί, ότι στην πρώτη σύναξη που έγινε μετά την ήττα στον Γράμμο, σε  αλβανικό έδαφος πια, έγινε ένα πολύ άγριο μπαράζ στον Ζαχαριάδη από τον Μπελογιάννη. Ολοι τότε είπανε, αμάν, πάει, θα τον τελειώσει τώρα. Ενδεχομένως, το αποφάσισε από τότε.»

-Ας υποθέσουμε ότι ο Ζαχαριάδης δεν έστειλε τον Μπελογιάννη ως παράνομο στην Ελλάδα για κακό, αλλά πιστεύοντας στις δυνατότητές του να βοηθήσει στην ανασυγκρότηση των οργανώσεων του ΚΚΕ. Είναι παρανοϊκό όμως όταν ο Πλουμπίδης ανταλλάσει τη ζωή του με τη ζωή του νεώτερου Μπελογιάννη και ο Ζαχαριάδης δεν το δέχεται. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες στο ΚΚΕ γι’ αυτό. Ας πούμε ότι ο Πλουμπίδης είχε σχέση με την Ασφάλεια...

(γελάει πικρά)

-Είναι πράγματι για γέλια. ‘Η υπάρχει η άποψη ότι δεν είχε δικαίωμα να στείλει την επιστολή. Οπου κόμμα, ας βάλουμε τον Ζαχαριάδη.

«Και τους σημερινούς του επιγόνους, που είναι πια καρικατούρα.  Είναι το... κόμμα εκ του περισσού.»

-Το οποίο σού προσάπτει ότι είσαι μονίμως εναντίον του.

«Δηλαδή, τι λόγο θα είχα να του φέρομαι ευγενικά;»

-Ας πούμε ότι ο πατέρας σου ήταν μέλος και ήταν αφοσιωμένος σε αυτό.

«Ηταν αφοσιωμένος σε κάποια ιδανικά. Το ΚΚΕ έχει τη λογική ότι θυσιάστηκε για το κόμμα. Αυτό μας βάζει στα πιο επικίνδυνα θεοκρατικά μονοπάτια.  Θυσιάζεσαι για ιδανικά, για ιδέες, για τη Δημοκρατία, για την Ελευθερία, για τον Σοσιαλισμό. Δεν θυσιάζεσαι για έναν μηχανισμό, αυτό μάς πηγαίνει στο ακραίο Ισλάμ, σε μουτζαχεντίν.»

Ανεπιθύμητοι οι διανοούμενοι στη σταλινική αριστερά

-Πέρσι ήταν τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, αλλά εκτός από κάποιες εκδηλώσεις- μουσείο, δεν έγινε καμιά εκδήλωση για το πνευματικό έργο  του, για την κληρονομιά που άφησε σε αυτόν τον τομέα. Τι δείχνει αυτό για την αριστερά σήμερα; Ότι εξακολουθεί να κρατά τον ήρωα και, σε καιρούς που τα πάθη δείχνουν να αμβλύονται, τον ταριχεύει και αυτόν και τον ξεχνά;

«Για την αριστερά την ριζοσπαστική, ανανεωτική ή κάτι τέτοιο, είναι μάλλον η εν γένει διάλυση και η πλαδαρότητα που δεν οδηγούν σε ανάλογες διοργανώσεις. Κατά τα άλλα, σε ένα σταλινικό κόμμα, δεν ενδιαφέρει καθόλου τι έχει κάνει ο άνθρωπος, ενδιαφέρει πολύ περισσότερο ο θάνατος. Μάλιστα, πολλές φορές αυτό που έχει κάνει ως διανοούμενος, είναι ανεπιθύμητο. Ενώ ο θάνατος, η θυσία, τους συμφέρει. Η θυσία ως αυτοσκοπός, είναι βασικό χαρακτηριστικό τέτοιων μηχανισμών και τέτοιων θρησκειών. Η αγραμματοσύνη είναι προσόν σε τέτοια περιβάλλοντα. Ο αγράμματος δεν ξέρει πού να ψάξει. Αν διαθέτει μυαλό, μπορεί από ένστικτο να διαφωνήσει, αλλά είναι αδύνατον μετά να διατυπώσει την διαφωνία του.

Θεωρητικά πάντως, θα έπρεπε να έχει μελετηθεί ο  διανοούμενος Μπελογιάννης, που είχε πει ορισμένα πράγματα πολύ προχωρημένα για την αριστερά της εποχής του για όλα τα θέματα της ανάπτυξης και της απεξάρτησης από τους ξένους. Επίσης, για θέματα ιστορίας της λογοτεχνίας- η Ελλη είχε αναλάβει, αντιστοίχως, να συγγράψει την Ιστορία της Φιλοσοφίας.»

-Η Ελλάδα έχασε έναν αγωνιστή, αλλά και έναν διανοούμενο εν εξελίξει, που θα είχε συμβάλει σε πολλά. Αλλά και το έργο της Ελλης δεν έχει προσεχθεί όσο θα έπρεπε.

«Επειδή αποτελεί εμβάθυνση στη Φιλοσοφία, απαιτεί κόσμο με ειδικές γνώσεις. Ποιος έχει τις γνώσεις αυτές; Πρέπει να γνωρίζεις πολύ καλά τις πηγές για να μπορέσεις να τα κατανοήσεις.»

Η Ελλη μετρίασε τα πράγματα, είναι χειρότερα

-Σε κάποια γραπτά της μιλά για συγκεκριμένους ανθρώπους και ανώμαλες εσωκομματικές καταστάσεις. Υπάρχουν ορισμένες φωνές, όχι των πρωταγωνιστών εκείνης της εποχής, που ισχυρίζονται ότι είναι η δική της άποψη. Πόση νηφαλιότητα είχε η Ελλη γράφοντάς τα αυτά;

«Τα μετρίασε. Αυτά που γράφαν τα αρχεία, είναι πάρα πολύ περισσότερα. Πρόκειται για ντοκουμέντα φυλαγμένα εμπιστευτικά, προσιτά μόνο στην οικογένεια. Εκεί υπάρχουν ντοκουμέντα για ονόματα που δεν θα περίμενε κανείς να υπάρχουν.  Εχουν φυλαχθεί, γιατί αν έβγαιναν θα γινόταν της κακομοίρας. Ηδη με αυτά που βγήκαν και τι έγινε...»

-Υπήρξε και εκείνη θύμα αυτού του ανώμαλου εσωκομματικού καθεστώτος.

«Ναι, φυσικά. Ηταν  ένα κλίμα που σε εγκλώβιζε. Ηξερες ότι τίποτα δεν ήταν καθαρό, τίποτα δεν ήταν αυτό που φαινόταν. Πάντοτε υπήρχε πίσω όχι απλώς κάτι, ένας τόνος πράγματα. Επρόκειτο για μια εποχή σκοτεινότατη. Πιο ζοφερό εσωκομματικό κλίμα δεν γινόταν.»

-Η Ιστορία δεν γράφεται με αν, όμως αν σε αυτό το κόμμα παρέμεναν η Ελλη, η Διδώ, αν είχε επιζήσει ο Μπελογιάννης,  ο Πλουμπίδης...

«... θα είχε βρει τρόπο ο Ζαχαριάδης να τους διαγράψει. Δεν υπήρχε περίπτωση να τους αφήσει. Δεν υπήρχε περίπτωση να έχουμε κάποια αλλαγή στα πράγματα πριν το ’56. Ως τότε, θα είχε βρει κάποιο τρόπο να τους πετάξει έξω. Πάντως  και το 56, με την αρχή της αποσταλινοποίησης, πάλι το κόμμα έμεινε σταλινικό. Εφυγε ο Ζαχαριάδης και ήρθε ο Κολλιγιάννης, αναπτύχθηκε η ΕΔΑ και το ΚΚΕ έκανε ό,τι μπορούσε για να την  καταπνίξει, αλλά του ξέφυγε, όμως μετά έγινε η δικτατορία. Ενας μηχανισμός σκοτεινός, όπως ήταν τότε το ΚΚΕ, μόνο σε τέτοιες σκοτεινές συνθήκες  μπορούσε να επιζήσει. Χρειάζεται πλήρη συσκότιση. Σε συνθήκες δημοκρατίας, έστω της ανώμαλης δημοκρατίας επί Καραμανλή, ήταν αδύνατον να αναπτυχθεί.»

-Χειρίστηκες σε όλη σου τη ζωή την υπόθεση των γονιών σου μαχητικά, αλλά και με μέτρο. Τι είναι αυτό που οδηγεί τη συμπεριφορά σου;

«Πρώτα- πρώτα το να τους προστατέψω από κάθε διαστρέβλωση θρησκευτικο-εκκλησιαστικο-κομματικού τύπου. Αυτή η απειλή υπάρχει πάντα. Η Ελλη είχε φροντίσει την έκδοση του έργου της. Εβγαλα και τα βιβλία του  Νίκου. Ο Περισσός είχε βγάλει εντελώς αυθαίρετα το βιβλίο για το Ξένο Κεφάλαιο στην Ελλάδα, που όλοι νομίζαμε χαμένο. Το κυκλοφόρησε το 98, για να τιμήσει τα 80χρονα του κόμματος. Δεν ήταν καμιά επέτειος σχετική με τον συγγραφέα, αλλά για να ευλογήσει τα δικά του γένια, το καπηλεύτηκε. Εβγαλε μάλιστα την ενδιάμεση μορφή από αυτή που τελικά εντόπισα. Είχα την πρώτη και την τελευταία γραφή, με βάση την οποία έγινε η έκδοση στην ‘Αγρα’, εκείνοι έβγαλαν την ενδιάμεση αν δεχτούμε ότι ήταν τρία τα χειρόγραφα. Από την Αγρα κυκλοφορεί επίσης το  Σχέδιο για μια ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Είχε κυκλοφορήσει σε  μια εντελώς πρωτόγονη μορφή με έξοδα της γιαγιάς μου, Βασιλικής Μπελογιάννη, αμέσως μετά τις εκτελέσεις, με ψευδώνυμο. Είχε βάλει το όνομα Κουλουριώτης, επειδή ο δικηγόρος του καταγόταν από τη Σαλαμίνα. Μετά προστέθηκαν και άλλα χειρόγραφά του που είχαν φυγαδευτεί από την απομόνωση στις φυλακές της Καλλιθέας.»

-Ακόμα και καταδικασμένοι σε θάνατο, είχαν βρει τρόπο να γράφουν.

«Θεωρούσαν ότι ήταν από τις βασικές τους προσφορές προς το κίνημα, προς την αριστερά, το να διατυπώσουν όλες τους τις ιδέες στο χαρτί. Ο καθένας αισθάνεται την ανάγκη, πέρα από την άγονη κομματική δουλειά, που είναι ό,τι πιο άχρηστο, να καταγράψει τις σκέψεις του.»

-Μεγάλωσες χωρίς πατέρα, πράγμα που είναι τραγικό

«Ναι, είναι.»

-Και για πολλά χρόνια και χωρίς μητέρα, αφού ήταν στη φυλακή κι εσύ μεγάλωνες με την αδερφή της, Διδώ Σωτηρίου. Ακολούθησες κι εσύ τα βήματά τους όμως

«Ναι, αλλά στον ‘Ρήγα Φερραίο’ (σ.σ. οργάνωση νεολαίας της ανανεωτικής αριστεράς). Είχα ήδη διδαχτεί από τα βήματά τους και δεν υπήρχε περίπτωση, με βάση τις δικές τους εμπειρίες, να μπλέξω ποτέ με έναν μηχανισμό όπως του ΚΚΕ. Είχα και προσωπικές εμπειρίες. Ακριβώς την εποχή που θα έπρεπε να επιλέξω, έγινε η εισβολή των σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία (σ.σ. το 1968) που ήταν καθοριστική για όλους.»

Η Διδώ σε μάθαινε να σκέφτεσαι

-Τα πρώτα-πρώτα χρόνια της ζωής σου τα πέρασες στη φυλακή μαζί με τη μητέρα σου, όπου έγιναν ακόμη και απόπειρες να σε απαγάγουν και σε έκρυψαν οι κρατούμενες. Από την άλλη, σίγουρα θα είχες βιώσει έστω και τόσο μικρός, την καταπίεση, επειδή ήσουν ο γιος του Μπελογιάννη.

«Σίγουρα. Αλλά από εκεί και πέρα, έζησα με τη Διδώ, της οποίας ο ρόλος ήταν καθοριστικός, γιατί σε μάθαινε να σκέφτεσαι. Αντί να δέχεσαι άκριτα τα πάντα, σε μάθαινε να αμφισβητείς και να ψάχνεις πού βρίσκεται η αλήθεια.»

-Τη Διδώ τη διέγραψαν νωρίς. Ευτυχώς για κείνη

«Αλλά στενοχωρήθηκε τότε. Μετά όμως, της βγήκε σε εξαιρετικά καλό, ότι αντί να αναλωθεί για το κόμμα ή να δώσει τη ζωή της για το κόμμα, στρώθηκε κι έγραψε. Δεν θα έγραφε τα βιβλία της αν είχε φθαρεί με την κομματική δουλειά. Και η ιστορία της διαγραφής της, μου είχε δώσει κι εμένα τη γνώση ότι το κόμμα δεν έχει πάντα δίκιο, πιο συχνά έχει άδικο.

Πιτσιρικάς σύχναζα στην ΕΔΑ, γιατί δεν είχαν πού να με αφήσουν. Εβλεπα στα 10 μου χρόνια, μεγαλοστέλεχος να πετάει ελληνικούρες π.χ. ‘παρησία όλων’, και να ρωτάω τη Διδώ ‘μα καλά, αυτή είναι αγράμματη;’  Μου λέει, ναι, η αγραμματοσύνη είναι πλεονέκτημα στο ΚΚΕ. Δεν αμφισβητείς και αποθεώνεις τις μέτριες απόψεις που ακούς.»

-Χημικός μηχανικός, που εργάστηκε  στο υπουργείο Πολιτισμού.

«Βρήκα πολύ νωρίς ότι είχα κλίση προς τις θετικές επιστήμες.»

Στις διακοπές συστηνόταν ως Σωτηρίου

-Πόσο το όνομα του πατέρα σου ήταν καταπιεστικό για σένα;

«Στην αρχαιολογική υπηρεσία όχι. Τα πρώτα χρόνια, φυσικά ήταν. Υπήρχε πρόβλημα του τύπου ότι πηγαίναμε για παράδειγμα διακοπές στην Αίγινα. Ημουν άγνωστος μεταξύ αγνώστων στην παρέα της περιοχής όπου μέναμε, δέκα- δώδεκα πιτσιρικάδες που πηγαίναμε με τα ποδήλατα, κάναμε βουτιές κ.λπ. εκεί δεν έλεγα το όνομά μου, έλεγα Σωτηρίου, μετά από οδηγίες της Διδώς, γιατί δεν είχαμε ιδέα τι καπνό φουμάριζαν οι γονείς των παιδιών. Μπορεί να με απομόνωναν τελείως και να γύριζα με το ποδήλατο σαν την άδικη κατάρα σε όλο το νησί.»

-Τα τελευταία χρόνια αποφασίζεις ότι θα γράψεις κάτι σε εφημερίδες και σάιτ, ακολουθώντας τα χνάρια της Διδώς, που την απασχολούσε η διεθνής πολιτική σκηνή.

«Κατά κάποιο τρόπο ακολούθησα τα χνάρια της Διδώς. Διότι η Διδώ, και την εποχή που τα έγραφε, ήταν αδύνατο να το κάνει  τονίζοντας το χιουμοριστικό στοιχείο. Ενώ εγώ, τα έγραψα μόνο επειδή μπορούσα να το τονίσω και μάλιστα να το υπερτονίσω. Επέλεγα ακριβώς αυτά που μπορούσε κανείς να αποδομήσει.Το χιούμορ αποδομεί κάθε ίχνος σοβαροφάνειας η οποία παραμορφώνει.»

-Τι περιλαμβάνει το βιβλίο σου;

«Μαζεμένες ας τις πούμε επιφυλλίδες. Τα πιο πολλά ξεκινούσαν από κάποια επικαιρότητα που συνήθως δεν είχε περάσει καθόλου στον ελληνικό Τύπο, ούτε καν στα μπλογκ, διεθνή επικαιρότητα, μικρή ή μεγάλη. Προσπαθούσα να βγάλω διδάγματα από κάποια αντίστοιχη περίπτωση, παλαιότερη. Η Ιστορία επαναλαμβάνεται και κατά κανόνα δεν βγάζουμε διδάγματα.

Κάποια άλλα άρθρα είναι προσωπικές ιστορίες, όπως με τον Αναγνωτάκη και πώς δεν λογοκρίθηκε από τον Θούριο όταν εμφανίστηκε ως Μανούσος Φάσης, και λίγα είναι από την ελληνική επικαιρότητα. Και βασικά η Αμφίπολη, που έδωσε και τον τίτλο: Αυτά λοιπόν τα νέα του Αλεξάνδρου».

 πηγή: liberal.gr