Πολυνείκεις και Κρέοντες: Το Αίνιγμα του Αυτοπεριορισμού (του Αλέξανδρου Καρύδη από το e - κύκλος)

"Οι επίδοξοι πραξικοπηματίες που έπεσαν νεκροί, με τις πράξεις τους ποδοπάτησαν το δίκαιο όχι μόνο των ατόμων, αλλά και ενός ολόκληρου έθνους και έτσι δεν δικαιούνται την προσευχή των πιστών αδελφών τους" Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων Τουρκίας (εν εξελίξει της εκκαθάρισής της)

Εκείνη την Παρασκευή του Ιουλίου βρέθηκα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Όχι μονάχα για να παρακολουθήσω την «Αντιγόνη», την επιτομή της τραγωδίας που σημάδεψε τα Λυκειακά μου χρόνια, την «Αντιγόνη» που ο Χέγκελ χαρακτήριζε στις διαλέξεις του ως «το αισθητικά πιο τελειοποιημένο καλλιτέχνημα». Μα πρωτίστως από εσωτερική ανάγκη να αποχαιρετήσω τον Μεγάλο Δημήτρη Μαρωνίτη στον φυσικό του χώρο, στο πεδίο του Αρχαίου Δράματος - και μέσα από το έργο του, την τελευταία παράσταση της οποίας επιμελήθηκε αριστοτεχνικά τη μετάφραση. Ένα δράμα χτισμένο πάνω στο αποτυχημένο πραξικόπημα του Πολυνείκη, που επιχείρησε να πάρει τον θρόνο της Θήβας από τον αδελφό του Ετεοκλή.

Στο δρόμο της επιστροφής, άκουσα για πρώτη φορά στο ραδιόφωνο για την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία. Βίαιη είσοδος του τραγικού στο πεδίο του πραγματικού, του «εδώ και τώρα». Αναπάντεχο σημείο τομής του ιστορικού και του παραστασιακού. Οι πληροφορίες συγκεχυμένες, οι εξελίξεις καταιγιστικές, το δράμα αβέβαιο. Πρώτη ενστικτώδης αντίδραση να επικοινωνήσω με δύο Τούρκους φίλους μου, να δω αν είναι καλά – τα ανθρώπινα (οφείλουν να) προηγούνται πάντα των πολιτικών συγκρούσεων και των γεωπολιτικών αναλύσεων.

Ακολουθεί η γνωστή πλέον εξέλιξη με την εντυπωσιακά γρήγορη ήττα των πραξικοπηματιών και τις σαρωτικές κινήσεις Ερντογάν. Φυσικά η Δύση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διεθνείς παίκτες και μεταξύ αυτών η Ελληνική Κυβέρνηση έρχονται να στηρίξουν τη νόμιμα εκλεγμένη Κυβέρνηση – σωστά μεν, πολύ καθυστερημένα δε, με ένα μεταμεσονύκτιο «περίσσευμα δημοκρατικής ευαισθησίας», όταν το παιχνίδι έχει ήδη κριθεί. Ο Ερντογάν έχει κερδίσει. Διαχειρίζεται με σιδηρά πυγμή την επαύριο ενός αποτυχημένου πραξικοπήματος, με στόχο την εμπέδωση της απόλυτης πλέον εξουσίας του. Τα «έκτακτα προληπτικά μέτρα» λαμβάνουν τη μορφή χιονοστιβάδας. Οι εκκαθαρίσεις ξεκινούν στο στρατό – γεγονός καταρχήν φυσιολογικό και αναμενόμενο, παρά τη βιαιότητα και την έλλειψη διαδικαστικών εγγυήσεων. Ταχύτατα επεκτείνονται στην αστυνομία, σε όλο τον δημόσιο τομέα, στη Δικαιοσύνη και – το χειρότερο όλων- στην Παιδεία. Χιλιάδες κοσμήτορες και καθηγητές Πανεπιστημίων απολύονται επί τόπου. Κανείς δημόσιος υπάλληλος, ουδείς δικαστικός και ακαδημαϊκός δεν μπορεί να βγει από το έδαφος της χώρας. Παράλληλα, καθώς εκτυλίσσεται το διπλωματικό θρίλερ των «8», επαπειλείται σοβαρά η αναδρομική εφαρμογή της θανατικής ποινής, γιατί «τη ζητάει ο λαός», ενώ πληθαίνουν τα περιστατικά βασανιστηρίων. Ο Ερντογάν συνεχίζει την επίδειξη δύναμης ως προεξάρχων «προσευχών» σε πανεθνική ζωντανή μετάδοση από την κρατική τηλεόραση – γεγονός πρωτοφανές στα μετα-Κεμαλικά χρονικά. Κάνει διάγγελμα προς τον λαό, κηρύσσει «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης» και ανακοινώνει τις «νέες αρχές». Δυστυχώς, η Τουρκία βυθίζεται στην αυθαιρεσία.

Για να μην αφεθεί καμία αμφιβολία για την ανάδυση τούτου του μεταμοντέρνου Κρέοντα, μια είδηση «φωτίζει» ταυτόχρονα τις δύο σκηνές του δράματος, διαπλέκοντας τα γεγονότα σαν από ιστορική ειρωνεία: η Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων, ενώ βρίσκεται σε διαδικασία εκκαθάρισης με διωγμούς χιλιάδων ιμάμηδων και λοιπού προσωπικού, ανακοινώνει – καθ’ υπόδειξη της Κυβέρνησης- ότι οι νεκροί πραξικοπηματίες θα ταφούν χωρίς προσευχές και μάλιστα σε χώρο απ’ όπου «οι πολίτες θα μπορούν να περνάνε για να τους καταριούνται». Ο Κρέοντας μιας άλλης εποχής, εμφανιζόμενος μόνος νικητής στην πολιτική σκηνή, βγάζει εκ νέου το διάγγελμα του: «Τον Πολυνείκη όμως κανείς να μην τον θάψει ή να νεκροστολίσει ούτε να μοιρολογήσει, αλλά άθαφτο να τον αφήσουνε, να τον κατασπαράξουν τα σκυλιά και τα όρνεα. Αυτή είναι η απόφασή μου. Γιατί εγώ ποτέ δεν βάζω ίσα το καλό και το άδικο». Εᾶν δ' ἄθαπτον καί πρός οἰωνῶν δέμας καί πρός κυνῶν ἐδεστόν αἰκισθέν τ' ἰδεῖν, στην καταλυτική γλώσσα του Σοφοκλή (στ. 205-6). Και μοιάζει να βρίσκεται μονάχα στην αρχή του δρόμου της εκδικητικής οίησης.

Τα γεγονότα της «Αντιγόνης» λίγο-πολύ γνωστά. Ο Ετεοκλής και ο Πολυνείκης, δύο από τα τέσσερα παιδιά του Οιδίποδα, έχουν συμφωνήσει να κυβερνούν εναλλάξ τη Θήβα. Μετά την άρνηση του Ετεοκλή να παραδώσει τον θρόνο, ο Πολυνείκης φεύγει για το Άργος, απ’ όπου με έξι ακόμα βασιλείς θα οργανώσει εκστρατεία εναντίον της Θήβας, όπως την περιγράφει ο Αισχύλος στους Επτά επί Θήβας. Τα δύο αδέρφια σκοτώνονται σε μεταξύ τους μονομαχία και τον θρόνο καταλαμβάνει ο Κρέοντας, ο οποίος απαγορεύει την ταφή του «προδότη και πραξικοπηματία» Πολυνείκη, με ποινή τον δημόσιο λιθοβολισμό. Στη ρητή αυτή διαταγή αντιστέκεται πεισματικά η Αντιγόνη και εισπράττει την «οριακή εκδίκηση» του Κρέοντα: εγκλεισμό της απείθαρχης ανιψιάς του σε τυφλό υπόγειο θάλαμο, ο οποίος απολήγει σε αυτοκτονικό απαγχονισμό, με παρεπόμενη αυτοκτονία του γιου του Αίμονα και της γυναίκας του Ευρυδίκης. Η όψιμη μεταμέλεια του Κρέοντα δεν αποτρέπει την προσωπική συντριβή. (Μαρωνίτης, 2016). 

Έχει διατυπωθεί ευρέως η άποψη ότι ο Κρέων είναι ο κεντρικός χαρακτήρας του δράματος, το κατεξοχήν τραγικό πρόσωπο. Δεν είναι μόνον ότι ο σκηνικός του ρόλος έχει πολύ μεγαλύτερη διάρκεια από της Αντιγόνης. Στον Κρέοντα ανήκει η σκηνή του τέλους, αλλά και το καταληκτικό σχόλιο του Κορυφαίου του Χορού τη μοίρα του Κρέοντος έχει ως αφορμή και από του Κρέοντος τον χαρακτήρα και τις πράξεις αντλεί την αλήθεια του.
«Τον πρώτο λόγο έχει η φρόνηση/στον δρόμο της ευδαιμονίας/Δεν πρέπει ν’ ασεβούμε/στους θεούς με τίποτε. Πληρώνουν τα μεγάλα λόγια τους/οι αλαζόνες ακριβά, ωσότου αργά/να βάλουν γνώση στα γεράματα».

Το «παραινετικό γνωμολόγιο» του Χορού αντηχεί ως γενική προειδοποίηση στον θεατή και το ανθρώπινο γένος συνολικά και διαχρονικά. Και αναδεικνύει ως κεντρικό το ζήτημα της φρόνησης. Όπως επισημαίνει ο εξαίρετος Βρετανός κλασικιστής R. P. Winnington – Ingram, αντίθετα από πολλούς ήρωες του Αισχύλου, ο Κρέων του Σοφοκλή παίρνει ο ίδιος το μάθημα του, διότι επιζεί και επανεμφανίζεται επί σκηνής, στο τέλος του έργου, εξουθενωμένος και συντετριμμένος. Διατηρείται ωστόσο η Αισχύλεια μοίρα, καθώς ο πρωταγωνιστής συμπράττει στην ίδια του την πτώση. Μαθαίνει τελικά με το σκληρότερο τρόπο πως «η φρόνηση (το φρονεῖν) είναι το πρώτο και κύριο θεμέλιο επιτυχημένου βίου (εὐδαιμονίας)[…] Ο Κρέων μπορεί να πιστεύει στους θεούς, αλλά τους ταυτίζει με το συμφέρον του Κράτους ενώ, σε τελική ανάλυση, ταυτίζει το Κράτος με τον εαυτό του, τη φιλοδοξία του και την εξουσία του. Βλέπουμε χαρακτήρα και δράση σε μια τέλεια ισορροπία: τυπικό επίτευγμα του Σοφοκλή» (R. P. Winnington – Ingram, 1980).

Καθώς ξετυλίγεται το κουβάρι των εξελίξεων στην Τουρκία, ο Ερντογάν, απόλυτος και μόνος πρωταγωνιστής σε μια ιδιαίτερα ασταθή σκηνή, μοιάζει όλο και περισσότερο με τον Κρέοντα και δείχνει να καταλαμβάνεται από εξουσιαστική αλαζονεία. Κατά τη γαλλική Libération, είτε ο Ερντογάν δεν γνώριζε τίποτα, είτε τα προέβλεψε όλα είτε χρησιμοποίησε το πραξικόπημα, το αποτέλεσμα δεν αλλάζει: ήδη πάνω από 50.000 στρατιωτικοί, αστυνομικοί, δικαστικοί, πρυτάνεις πανεπιστημίων, στελέχη του υπουργείου Παιδείας και Εσωτερικών έχουν συλληφθεί ή απολυθεί. Ένας διωγμός τέτοιου μεγέθους σημαίνει ότι προϋπήρχαν έτοιμες λίστες, από καιρό, καθώς και ο σχεδιασμός του πογκρόμ. Ίσως λοιπόν «δεν ήταν τόσο ένα αποτυχημένο πραξικόπημα αλλά η επιτυχία ενός άλλου πραξικοπήματος, που είχε ξεκινήσει εδώ και χρόνια, όταν το καθεστώς Ερντογάν άρχισε να καταστέλλει συστηματικά τις θεμελιώδεις αρχές του δημοκρατικού Συντάγματος», με χαρακτηριστικά τα γεγονότα στο πάρκο Gezi, τις υπόγειες διαδρομές με τον ISIS, τις διώξεις στα ΜΜΕ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καθώς και την προσπάθεια ελέγχου της Δικαιοσύνης. Σήμερα, θεωρώντας εαυτόν πανίσχυρο, είναι έτοιμος να επαναφέρει τη θανατική ποινή και φτάνει στο σημείο «να απαγορεύει τις προσευχές για τους προδότες». Κι όλα αυτά μέσα σε ένα πρωτόγνωρα θεοκρατικό κλίμα.

Εδώ εντοπίζεται μια εκ πρώτης όψεως αντίφαση. Στην «Αντιγόνη», κατά την κυρίαρχη ματιά, ο Κρέων επιχειρεί να επιβάλει το «θετικό δίκαιο», το δίκαιο της πόλεως και της δικής του ανθρώπινης εξουσίας επί του «θεϊκού δικαίου», των άγραφων, άχρονων και ανώτερων νόμων των θεών, τους οποίους υπερασπίζεται μέχρι τέλους η Αντιγόνη. Η αναπότρεπτη ρήξη των δύο κόσμων οδηγεί στην ολική σύγκρουση και τη συμφορά. Στην περίπτωση όμως της Τουρκίας, οι ενέργειες της Κυβέρνησης δεν έχουν στόχο την επιβολή του «θετικού δικαίου», αλλά την επικράτηση ενός ολοένα και πιο θεοκρατικού πλαισίου, ενός οιονεί «θεϊκού νόμου» στο όνομα του Λαού αλλά και του Θεού. Η φαινομενική αυτή αντίφαση αίρεται αν αναλογιστούμε ότι τόσο ο Κρέων όσο και ο Ερντογάν εργαλειοποιούν το «θετικό δίκαιο» για να επιβάλουν μονομερώς την ηθική τους αντίληψη μέσω του νομικού οπλοστασίου του Κράτους. Αντίστοιχα, το «θεϊκό δίκαιο» της Αντιγόνης έχει και τον χαρακτήρα του «φυσικού νόμου», ο οποίος σήμερα δεν εξαντλείται στους άγραφους νόμους της «τρυφερής αδελφικής στοργής, τους οποίους θέτει η Αντιγόνη υπό τη διπλή αιγίδα του Ολύμπιου Διός και της Χθόνιας Δίκης» (Steiner, οι Αντιγόνες, 2001), δεν έχει χαρακτήρα αφηρημένο και μεταφυσικό, αλλά διηθείται μέσα από το ρεύμα του ανθρωπισμού του 18^ου αιώνα, συστηματοποιείται μέσα από τα «φυσικά» ανθρώπινα δικαιώματα και την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1948) και τελικά παίρνει σάρκα και οστά μέσα από εκατοντάδες νομικά δεσμευτικές συνθήκες, συμβάσεις και διακηρύξεις, με πιο σημαντική περιφερειακή Σύμβαση αυτή του Συμβουλίου της Ευρώπης. Αυτό το σύνθετο πλέγμα νομικής προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμπυκνώνει και τις (ελπίζουμε αδιαπραγμάτευτες) διεθνείς υποχρεώσεις της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η ενταξιακή πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρωτίστως δε ο κομβικός ρόλος της Τουρκίας ως χώρας-μέλους του Συμβουλίου της Ευρώπης, η δέσμευσή της από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η κύρωση των Πρόσθετων Πρωτοκόλλων της και τελικά η υπαγωγή της στη δικαιοδοσία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) συνθέτουν ένα προστατευτικό δίχτυ για εχθρούς και φίλους, που κανένα πρόσκαιρο «δίκαιο της ανάγκης» δεν δικαιούται να παραβιάζει ή να παρακάμπτει. Σε τελική ανάλυση, η σύγκρουση παραμένει ηθική και αξιακή: «Και πεθαμένο τον εχθρό μου δεν τον συγχωρώ», θα πει ο Κρέοντας για να απαντήσει με πάθος η Αντιγόνη, «Δε γεννήθηκα για να μισώ, αλλά για ν' αγαπώ». Στον πυρήνα της ηθικής του Κρέοντα κρύβεται η πεποίθηση οι «κακοί» άνθρωποι δεν αξίζουν ανθρώπινη μεταχείριση. «Δεν μπορεί να τους αξίζει». Για την Αντιγόνη το ιερό δικαίωμα στην ταφή δεν αφορά καθόλου το «στρατόπεδο» του νεκρού, αλλά την ίδια την ιδιότητά του ως ανθρώπου, που δεν επιτρέπει για κανένα να τεθεί εκτός των ορίων της ανθρώπινης ευαισθησίας. Η Αντιγόνη αισθάνεται ότι αν δεν μεταχειριζόταν τον εγκληματία αδερφό της ως άνθρωπο, θα έχανε εντέλει και τη δική της ανθρωπιά (Μέντελσον, 2014). Θα ήταν άνθρωπος υπό αναστολή. Και γι’ αυτό η πρόθεση της «προσωρινής αναστολής ισχύος» της ΕΣΔΑ στην Τουρκία είναι η πιο ανησυχητική εξέλιξη.

Σε αυτή τη διαδικασία, η επίκληση του Λαού παρέχει την καταρχήν τέλεια νομιμοποίηση για μέτρα «έκτακτα και προσωρινά», γρήγορα όμως άπαντες μετατρέπονται σε εν δυνάμει «εσωτερικό εχθρό», μέσα σε ένα κλίμα γενικής καχυποψίας. Αμφότεροι Ερντογάν και Κρέων θεώρησαν το αποτυχημένο πραξικόπημα «θείο δώρο». Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι ο Κρέοντας αρχικά με το διάγγελμα του αμέσως μετά την Πάροδο αναλαμβάνει τον ρόλο του εκφραστή της πόλεως, στη συνέχεια όμως φτάνει να αναρωτιέται «Η πόλη θα μας πει τι θα διατάζουμε;» και «Δεν είναι η πόλη εκείνου που κυβερνάει;». Ο Ερντογάν στο δικό του διάγγελμα χρησιμοποίησε πολλάκις τη φράση «ο Λαός μου». Κανείς δεν μπορεί να προδικάσει την κατάληξη και την Αισχύλεια μοίρα του. Άλλωστε, όπως τραγουδά ο Χορός ως συλλογικό ασυνείδητο, φωτίζοντας την ουσία της υπόθεσής μας, «πολλά είναι τα παράδοξα μα τίποτα πιο θαυμαστό απ' τον άνθρωπο…Όλα τα καταφέρνει, έξω από ένα: Να ιδεί το μέλλον». Κι επειδή όπως λέει ο οργισμένος Αίμων «δεν υπάρχει χώρα καμιά που να 'ναι ενός ανθρώπου», η λύση θα κριθεί από την απάντηση στο Αίνιγμα του Αυτοπεριορισμού.

Η λύση σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να βρεθεί μια κι έξω, στον απλοϊκό άξονα μεταξύ «καλού» και «κακού» που υιοθετείται σε μεταγενέστερες διασκευές της Αντιγόνης για λόγους κυρίως εμψυχωτικούς. Ο Σοφοκλής λέει στον Δήμο των Αθηναίων: ακόμα κι όταν έχουμε δίκιο, μπορεί να έχουμε άδικο, δεν υπάρχει πάντοτε έσχατος λογικός λόγος. Όπως μοναδικά αναδεικνύει ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Κρέων έχει άδικο, παρόλο που νομιναλιστικά έχει δίκιο, γιατί επιμένει στο «μόνος φρονεῖν»-δεν βρίσκεται μέσα στο «ίσον φρονεῖν» και ως μονήρης δεν θέλει και δεν είναι ικανός να ακούσει τους λόγους των άλλων. Η ύβρις του είναι ότι δεν καταφέρνει να συνυφάνει. «Η Αντιγόνη είναι – όπως και ο Επιτάφιος – μια κορυφή της Δημοκρατικής πολιτικής σκέψης και στάσης, που αποκλείει και καταδικάζει το μόνος φρονεῖν, που αναγνωρίζει την έμφυτη ύβρη των ανθρώπων και απαντά σ’ αυτήν με την φρόνηση. Κι έτσι αντιμετωπίζει το έσχατο πρόβλημα του αυτόνομου ανθρώπου – και του ατόμου και της πολιτικής κοινότητας – το πρόβλημα του αυτοπεριορισμού». (Καστοριάδης, «Αισχύλεια ανθρωπογονία και Σοφόκλεια αυτοδημιουργία του ανθρώπου», 2001) 

Σε πολιτικό επίπεδο, η μόνη δημοκρατική εγγύηση ατομικού και συλλογικού αυτοπεριορισμού είναι η Δικαιοσύνη, η οποία οφείλει να είναι ανεξάρτητη και αμερόληπτη. Μόνο έτσι μπορεί να διατηρηθεί η στοιχειώδης κοινωνική συνοχή και μετριοπάθεια. Φωτεινό παράδειγμα η διαχείριση της πτώσης των Τριάκοντα Τυράννων από τους Δημοκρατικούς της Αθήνας το 403 π.χ. Όπως διαπιστώνει ο Αμερικανός ιστορικός Donald Kagan, οργισμένοι με τις ωμότητες των Τριάκοντα, πολλοί πολίτες ήθελαν τη σύλληψη και την παραδειγματική τιμωρία των ενόχων και των συνεργατών τους. Αυτό θα σήμαινε δίκες, εκτελέσεις και εξορίες. Η Αθήνα θα διαλυόταν από τους εμφύλιους σπαραγμούς που είχαν καταστρέψει τη δημοκρατία σε τόσες άλλες ελληνικές πόλεις. Αντ’ αυτού, ο νικητής στρατηγός Θρασύβουλος ενώθηκε με άλλους μετριοπαθείς προκειμένου να επιβάλει μια αμνηστία, η οποία προστάτεψε τους πάντες εκτός από ελάχιστους εγκληματίες του χειρίστου είδους. Η άρτι αποκατεστημένη δημοκρατία τήρησε πιστά μια συνετή και συγκρατημένη πολιτική, γεγονός που αργότερα απέσπασε τους θερμούς επαίνους του Αριστοτέλη: «Η αντίδραση των [Αθηναίων δημοκρατικών] απέναντι στα δεινά του παρελθόντος, τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια σφαίρα, φαίνεται πως ήταν η πιο έξοχη πολιτική στάση που επέδειξε ποτέ ένας λαός». Η μετριοπάθεια των δημοκρατικών του 403 π.χ. ανταμείφθηκε με επιτυχή συμφιλίωση των τάξεων και των παρατάξεων, η οποία επέτρεψε στην Αθηναϊκή Δημοκρατία να ευημερήσει χωρίς εμφυλίους πολέμους ή πραξικοπήματα σχεδόν μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα. Αντίστοιχα σύγχρονα παραδείγματα αποτελούν η υποδειγματική διεξαγωγή των δικών της Νυρεμβέργης το 1945-46 για τα εγκλήματα πολέμου του ναζισμού, που συνιστά το θεμέλιο του σύγχρονου νομικού μας πολιτισμού, καθώς και η δίκη των Πρωταιτίων της Χούντας το 1975.

Θυμάμαι τον σπουδαίο φιλόλογο και δάσκαλό μου Γιάννη Καρτέρη να διηγείται πως εκείνη την Πέμπτη της 25^ης Ιουλίου του 1974, μια μέρα μετά την πτώση της Χούντας και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, επικρατούσε ένα εκστατικό κλίμα στο Κολλέγιο Αθηνών κι όλοι λέγανε «για το πικρό τέλος που θα είχαν οι Χουνταίοι». Τότε ο καθηγητής των Αρχαίων άλλαξε αιφνιδίως την ύλη και τους παρέδωσε ως «άγνωστο» ένα απόσπασμα από τα Ελληνικά του Ξενοφώντα, όπου ο Θρασύβουλος απευθύνεται στον διψασμένο για αίμα Δήμο και με πνεύμα σύνεσης εξηγεί ότι η ανωτερότητα της Δημοκρατίας στηρίζεται στη δύναμη της αυτοσυγκράτησης και την επικράτηση του δικαίου έναντι της τυφλής βίας. Οι ενθουσιώδεις μαθητές πήραν τότε το σημαντικότερο μάθημά τους. Τελικά, ο σεβασμός του Κράτους Δικαίου παρά την κοινωνική οργή και η αποτροπή ενός πνεύματος γενικής αντεκδίκησης και ρεβανσισμού είναι αυτό που σφράγισε τον δημοκρατικό χαρακτήρα της Μεταπολίτευσης, σταθεροποίησε το πολιτικό σύστημα και αποκατέστησε το διεθνές κύρος της Ελλάδας.

Για την ανάγκη αυτής της μετριοπάθειας προειδοποιεί έγκαιρα ο Αίμων, χωρίς να εισακουστεί: «Έτσι και το καράβι μέσα στους ανέμους/Άμα δεν λασκάρεις τα πανιά, τουμπάρει/ κι αναγκάζεσαι να σταματήσεις το ταξίδι σου/ νικημένος από τα κύματα. Σκέψου λοιπόν και δώσε τόπο στην οργή».

Ο Κρέων επιμένει από εξουσιαστική εμπάθεια να θάψει την Αντιγόνη ζωντανή, παρά τα σημάδια για την επικείμενη συμφορά του. «Πάρτε την αμέσως από εδώ! Χτίστε την μεσ' σε βαθύ λάκκο κι άστε την, μονάχη κι έρμη, είτε για να πεθάνει, είτε να ζήσει σ' αυτό το σπιτικό της», φωνάζει αλαζονικά. Η άρνηση της ταφής αποκαλύπτει συμβολικά έναν άνθρωπο τυραννικής νοοτροπίας. Και αναδύει το πιο ισχυρό ζεύγος αντιθέσεων: τη Ζωή και τον Θάνατο. Την διάδραση ανάμεσα στους νεκρούς που περιφέρονται ως ζωντανοί και στους ζωντανούς που λογαριάζονται και δρουν σα ζωντανοί-νεκροί. Η Τουρκική Δημοκρατία δεν ανατράπηκε ευτυχώς από τους επίδοξους πραξικοπηματίες. Οδεύει όμως πληγωμένη αλλά ακόμα ζωντανή προς την απόλυτη απομόνωση ενός υγρού, υπόγειου τάφου. Εκεί που η πολιτειακή ζωή συνεχίζεται μονάχα για να οδηγήσει σε έναν αργό αλλά σταθερό θάνατο των ελευθεριών και των δικαιωμάτων. Σε ένα καθεστώς τύποις δημοκρατικό με έναν εκλεγμένο Άρχοντα που θα ασκεί ανενόχλητος την αυταρχική εξουσία του. Στον ενταφιασμό της Δημοκρατίας εν ζωή.

Ο Χορός προειδοποιεί και πάλι: «Στο μέλλον, στο παρόν, στο παρελθόν, ένας νόμος υπάρχει: Δε γίνεται κανένας άνθρωπος να κρατηθεί έξω απ' τη συμφορά για πάντα. Γιατί η ελπίδα πλανεύει.»

Στον Νιτσεϊκό σύμπαν η συμφορά αναδεικνύεται σε Μητέρα του Είναι. Ο κόσμος μας λίγες φορές υπήρξε πιο εύθραυστος. Πιθανή Τουρκική συμφορά θα συμπαρασύρει όλη την περιοχή, με καταλυτικές συνέπειες και για την Ελλάδα. Οι δηλώσεις και η έκφραση ανησυχίας δεν αρκούν. Απαιτείται άμεσα διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής και ανάληψη δράσης σε όλα τα επίπεδα πριν την εμφάνιση του Τειρεσία επί σκηνής.

Γιατί «πολλῷ το φρονεῖν εὐδαιμονίας πρῶτον υπάρχει….Μεγάλοι δὲ λόγοι μεγάλας πληγὰς τῶν ὑπεραύχων ἀποτίσαντες».

*Στη μνήμη του Δασκάλου μου Γιάννη Καρτέρη

O Πίνακας που συνοδεύει το κείμενο, είναι: Νικηφόρος Λύτρας (1832 –1904) Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη

---

Ο Αλέξανδρος Καρύδης είναι Δικηγόρος Αθηνών, διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής και μέλος του Συνδέσμου Ελλήνων Εμπορικολόγων. Σπούδασε στη Νομική Σχολή Αθηνών και εργάστηκε στo Λονδίνο και τις Βρυξέλλες, με εμπειρία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος από το Πανεπιστήμιο του London School of Economics and Political Science (LSE), με ειδίκευση στο Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο (LLM). Ο Αλέξανδρος είναι Εθνικός Συντονιστής των PES Activists Greece και Νομικός Σύμβουλος του ΔΣ του Συλλόγου Αποφοίτων LSE.

«Βομβαρδίστε» τους με σχολεία (του Ηλία Καραβόλια από το europeanbusiness.gr)

Σε ενα απο τα ασφαλέστερα αεροδρόμια του πλανήτη,στο Ατατούρκ της Κων/λης, ο θάνατος έδωσε και πάλι ραντεβού σε πολλούς συνανθρώπους μας

Πετρέλαιο, εκβιασμοί, απαγωγές, χορηγοί, αρχαιοκαπηλία, κατασχέσεις τραπεζών στο Ιρακ, δουλεμπόριο, χρήση φυσικών πόρων, κ.α, είναι οι βασικές πηγές εσόδων για τους παρανοικούς τζιχαντιστές.

Έχουμε εθιστεί σε αυτόν τον θάνατο. Ο δικός μας αγώνας για επιβίωση, λόγω της πρωτοφανούς λιτότητας στην ζωή μας, μας κάνει να υποτιμούμε την ανθρώπινη ζωή. 10, 50 ή 100 νεκροί, δεν έχει σημασία. Έχουμε συνηθίσει. Νούμερα, απλή παράθεση απωλειών στατιστικής φύσεως. Ο θάνατος απο τις ανθρώπινες βόμβες δεν είναι ''παράλογος'' πλέον για εμάς τους Ευρωπαίους.

Κάθε μακελειό μας φαίνεται σύνηθες γεγονός, ειδικά στην Τουρκία. (Σημ.: Κάποιοι φασίστες Έλληνες δεν λυπούνται τους νεκρούς επειδή τους σκοτώνουν ομόθρησκοι τους. Nτροπή....)

Οι ανθρώπινες βόμβες του θρησκευτικού μίσους είναι το μακρύ χέρι ενός μόνιμου πανάρχαιου φονταμενταλισμού. Όσοι νομίζουν ότι δικαιώνεται η θεωρία του Huddington πριν 20 περίπου χρόνια -περί σύγκρουσης των πολιτισμών- πέφτουν έξω. Μια ματιά στις εθνικότητες και στα θρησκεύματα όλων των νεκρών απο τις βομβιστικές επιθέσεις στην Τουρκία αλλά και στις ευρωπαικές πόλεις, δείχνουν ότι το μίσος των τζιχαντιστών του ISIS δεν κάνει διακρίσεις σε έθνη και θρησκείες.

Άπο πού άραγε θρέφεται το μίσος αυτό; Ποιός το κάνει ''βιώσιμο''; Πώς τα όνειρα για τον... παράδεισο του Αλάχ και τα χρυσά κουτάλια πολλαπλασιάζονται στους καμικάζι του θανάτου; Follow the money, είναι μία δόκιμη δομή ανάλυσης. Το Μεσογειακό Κέντρο Στρατηγικής Ανάλυσης και Πληροφοριών, δημοσίευσε τις πλεον εμφανείς πηγές χρηματοδότησης του ισλαμικού χαλιφάτου (http://www.medintelligence.org/./piges-xrimatodotisis-tou-i.). 

Πετρέλαιο, εκβιασμοί, απαγωγές, χορηγοί, αρχαιοκαπηλία, κατασχέσεις τραπεζών στο Ιρακ, δουλεμπόριο, χρήση φυσικών πόρων, κ.α, είναι οι βασικές πηγές εσόδων για τους παρανοικούς τζιχαντιστές.

Ο Μάλκολμ Νανς, πρώην αξιωματικός της Αμερικανικής Ναυτικής Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και συγγραφέας του βιβλίου «Νικώντας τον ΙSIS: Ποιοι είναι, πώς πολεμούν, τι πιστεύουν» περιγράφει στο Politico πέντε τρόπους με τους οποίους η διεθνής κοινότητα μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα το Ισλαμικό Κράτος (http://www.thetoc.gr/./analusi-sto-politico-pente-tropoi-gi).

1. Να χρησιμοποιούμε τις σωστές λέξεις

Το ISIS δεν είναι το «ριζοσπαστικό Ισλάμ». Η Χαμάς, η Χεζμπολάχ, η Φατάχ και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι είναι ριζοσπαστικές ισλαμικές ομάδες. Καταφεύγουν σε ένοπλο αγώνα και στην τρομοκρατία για να πετύχουν τους στόχους τους. Αλλά είναι και βαθύτατα πολιτικές οργανώσεις, με εσωτερικούς κανόνες, πρότυπα και κώδικες δεοντολογίας. Το ISIS είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, μια θρησκευτική λατρεία, πιο ακραία και από τις πιο ακραίες ισλαμικές ομάδες του παρελθόντος. Yποστηρίζει ότι κάθε πράξη μαζικής δολοφονίας, βιασμού ή τρομοκρατικών επιθέσεων αυτοκτονίας εναντίον των εχθρών του είναι μια μορφή λατρείας ίση με την προσευχή. 

Αναφερόμενοι στο ISIS ως μια καταστροφική θρησκευτική λατρεία και όχι ως μια νόμιμη θεοπολιτική «ριζοσπαστική ισλαμική» ομάδα δεν είναι απλά μια πιο ακριβής αναφορά αλλά, επίσης, εκθέτει και τη θρησκευτική αφήγηση του ISIS. Αυτό θα επιτρέψει στο μουσουλμανικό κόσμο να απορρίψει την ομάδα χωρίς να απορρίψει και την πίστη του και θα μπορούσε να κάνει τους μουσουλμάνους που στηρίζουν το ISIS να αναρωτηθούν το εάν οι ψυχές τους βρίσκονται σε κίνδυνο εξ αιτίας της πίστης τους αυτής.

2. Να σταματήσουμε να κατηγορούμε το Ισλάμ

Ο μουσουλμανικός κόσμος είναι το μόνο προπύργιο ενάντια στο ISIS. Εμείς δεν θα μπορέσουμε να νικήσουμε το ISIS, μόνο με τα tweet του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, εμείς θα τους νικήσουμε μόνο με τη συλλογική φωνή του παγκόσμιου μουσουλμανικού πληθυσμού.

Αν οι μουσουλμάνοι σε όλο τον κόσμο αρνηθούν το ISIS και συνεργαστούν με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της για να ξεριζώσουν τους πιθανούς τρομοκράτες που υπάρχουν στους κόλπους της, η επιρροή του ISIS θα φθαρεί δραματικά. Για να γίνει αυτό απαιτείται να αναγνωρίσουμε στον ισλαμικό κόσμο ότι είναι τα θύματα του ΙSIS. Είναι οι σύμμαχοί μας, τους οποίους θα πρέπει να αγωνιστούμε για να υπερασπιστούμε.

 

3. Στείλτε Ειδικές Δυνάμεις

Το χαλιφάτο του ISIS είναι πραγματικά μια σειρά από πόλεις και χωριά που συνδέονται με δρόμους και γραμμές τροφοδοσίας. Κόψτε αυτές τις γραμμές και η εικόνα της συνεκτικής μάζας γης του ISIS θα αλλάξει. Το πεντάγωνο έχει αναγνωρίσει ότι το πιο σκληρό κομμάτι του ISIS, το πιο αξιόμαχο στο Ιράκ βρίσκεται στον αυτοκινητόδρομο μεταξύ της Μοσούλης και των συνόρων της Συρίας. Πώς μπορούμε να το καταστρέψουμε; Να εκπαιδεύσουμε ομάδες Ιρακινών και Κούρδων μαζί με τις ειδικές μονάδες των ΗΠΑ για να κάνουν επιδρομές, με βαρύ οπλισμό, κατά μήκος των εθνικών οδών σε αυτό στο σημείο. Οι ομάδες θα πρέπει να απαρτίζονται από 100 ντόπιους και 25 Αμερικανούς συμβούλους και να υποστηρίζονται από αεροπορικές επιδρομές. Mε αυτόν τον τρόπο θα σπρώξουν πίσω τις δυνάμεις του ISIS μέσα σε 24 με 96 ώρες, και θα αλλάξουν το παιχνίδι από τη μια μέρα στην άλλη.

4. Εναρξη πολέμου και στο Ιντερνετ

Αυτή τη στιγμή, η Αμερικανική Υπηρεσία Ασφαλείας είναι αντίθετη με την άμεση επίθεση στις πρωτοβάθμιες και πολύτιμες πηγές πληροφοριών, δηλαδή στους server που χρησιμοποιεί το ΙSIS ή στο δίκτυο επικοινωνίας. Αυτή η πολιτική τους στον κυβερνοχώρο θα πρέπει να επανεξεταστεί. Το ISIS λειτουργεί στο Dark Web, τα βαθύτερα, κρυμμένα μέρη του Διαδικτύου, μέσω ενός δικτύου υποστηρικτών. Το δίκτυο αυτό μπορεί να διακοπεί εάν ξεκινήσει μια συντονισμένη προσπάθεια συντριβής των servers μέσω των οποίων γίνονται αυτές οι δουλειές.Οι διαδικτυαοί κομάντο των ΗΠΑ δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη μια παγκόσμια εκστρατεία στον κυβερνοχώρο κατά της τρομοκρατικής οργάνωσης.

5. Να τους δικάσουμε σε πλοία για εγκλήματα πολέμου

Η διεθνής κοινότητα, με επικεφαλής τις ΗΠΑ θα πρέπει να στείλει τους τρομοκράτες του ΙSIS που συλλαμβάνονται σε φυλακές -πλοία και να τους δικάσει με συνοπτικές διαδικασίες για εγκλήματα πολέμου. Και οι δίκες θα πρέπει να γίνουν σε αυτά τα πλοία. Αυτά τα πλοία θα μπορούσαν να τοποθετηθούν ανοιχτά του Ντιέγκο Γκαρσία, το βρετανικό προτεκτοράτο στο πιο μακρινό σημείο του ινδικού ωκεανού. Οι εισαγγελείς, οι δικηγόροι υπεράσπισης και οι μάρτυρες θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στη δίκη μέσω βιντεοσυνδέσεων. Τα πλοία θα πρέπει να είναι εξοπλισμένα με κατάλληλα συστήματα έτσι ώστε σε περίπτωση που αποφασιστεί θανατική ποινή, να εφαρμόζεται αμέσως. Εάν η ποινή που αποφασίζεται είναι η φυλάκιση, οι τρομοκράτες θα μεταφέρονται σε δυτικές φυλακές με επαρκή ασφάλεια.

Συμφωνώντας ή διαφωνώντας κάποιος με τις παραπάνω προτάσεις, τουλάχιστον αναγνωρίζει την σχετικά επιτακτική ανάγκη εφαρμογής κάποιων εξ αυτών. Δεν ξέρω όμως κάτω απο ποιές συνθήκες οι ΗΠΑ και η Ευρώπη θα μπορούσαν να εφαρμόσουν το πλέον αποτελεσματικότερο αλλά και δυσκολότερο μέτρο, σχεδον απίθανο, στην Μέση Ανατολή: Να ''βομβαρδίσουμε'' τους τζιχαντιστές τρομοκράτες με σχολεία. Μόνο έτσι θα γεμίσουν τα μυαλά τους με ζωή ώστε να απορρίψουν τις διδαχές του θα που τους συντροφεύουν απο την παιδική ηλικία...

 

πηγή: .europeanbusiness.gr

 

"Colonia"

Αυτές τις μέρες παίζεται στους κινηματογράφους μια ενδιαφέρουσα ταινία, με τον τίτλο "Colonia". Είναι η ιστορία μιας Γερμανίδας αεροσυνοδού η οποία είναι ερωτευμένη με ένα νεαρό χιλιανό ιδεαλιστή επαναστάτη, υποστηρικτή του Σαλβαδόρ Αγιέντε. Στην ταινία βλέπουμε πως συλλαμβάνεται αυτός από τις δυνάμεις ασφαλείας του Πινοσέτ και κλείνεται σε ένα κλειστό ίδρυμα φρίκης και βασανιστηρίων του δικτάτορα. Βλέπουμε ακόμα τις ηρωικές θυσίες της αεροσυνοδού για να παρεισφρύσει μέσα στο ίδρυμα και να σώσει τον αγαπημένο της.

Από τις πρώτες στιγμές της ταινίας προετοιμάζεσαι ότι θα δεις ένα B-Movie. Παρόλες τις καλές διαθέσεις των συντελεστών, κάποιες ομολογουμένως εξαίρετες στιγμές της ταινίας και την κλιμάκωση του σασπένς, η ταινία δεν καταφέρνει να ξεφύγει μάλλον από τα αρχικά πλαίσια.

Το πιο ενδιαφέρον όμως στοιχείο της ταινίας, ιδιαίτερα αν έχεις ένα πολιτικό background με αναφορές στα 70's, είναι ότι σε κάνει να επιστρέψεις πίσω με το μυαλό σου και να ξανασκεφθείς όλα όσα πίστευες και για τα οποία αγωνιζόσουν και συ ως νεαρός έφηβος επαναστάτης.

Ο σοσιαλιστής Αγιέντε εκλέχθηκε με δημοκρατικές εκλογές το 1970, με την υποστήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος της χώρας του. Επειδή το σύνταγμα της χώρας του καθόριζε ανώτερο όριο προεδρικής θητείας τα έξι χρόνια, προσπάθησε να επιβάλει με ταχείς ρυθμούς αυτό που ο ίδιος ονόμαζε "Το Χιλιανό μονοπάτι για τον Σοσιαλισμό".

Κατά τη γνώμη μου δεν τίθεται θέμα ότι οι αρχικές του προθέσεις του ήταν καλές. Έθεσε σε εφαρμογή πάρα πολλά πράγματα για τη στήριξη των φτωχών μαζών της χώρας του στον τομέα της εργασίας, της εκπαίδευσης και της υγείας. Προχώρησε, μέσα στην πλάνη της ιδεολογίας του, σε μαζικές κρατικοποιήσεις οικονομικών μονάδων μεγάλης κλίμακας, και τον πρώτο καιρό διατηρούσε ικανοποιητικά μακροοικονομικά  μεγέθη για τη χώρα του.

Από τον δεύτερο χρόνο και μετά αρχίσαν όμως τα προβλήματα. Σταθερή πτώση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, αλματώδης αύξηση του πληθωρισμού, σοβαρές ελλείψεις προϊόντων προς κατανάλωση.  Συνέβη δηλαδή αυτό που πλέον έχει αποδειχθεί ιστορικά κατά τη γνώμη μου και που προσωπικά ονομάζω "δομικό οικονομικό πρόβλημα του σοσιαλισμού". Οι παροχές, όταν δεν υποστηρίζονται από μια οικονομία που δημιουργεί παραγόμενο προϊόν με οικονομική αξία, όταν δηλαδή δε χρηματοδοτούνται με ένα ισχυρό νόμισμα, βαθμιαία χάνουν την αξία τους, εξαϋλώνονται, και αυτοακύρωνονται χρηματοοικονομικά. Λες ότι δίνεις δηλαδή παροχές, αλλά στην ουσία δε δίνεις γιατί καταλήγεις να μην έχεις τι να δώσεις.

Το "Χιλιανό μονοπάτι προς το σοσιαλισμό" λοιπόν αποδείχθηκε ένας σίγουρος δρόμος για την ολοσχερή οικονομική καταστροφή της χώρας. Το καλοκαίρι του 1973, και μετά από ένα δίμηνο έντονης πολιτικής κρίσης, η αντίδραση ήταν λίγο άγαρμπη. Μπήκαν τα τανξ στο προεδρικό μέγαρο και την εξουσία ανέλαβε ο δικτάτορας Πινοσέτ, ο οποίος εγκαθίδρυσε ένα τρομοκρατικό σύστημα αστυνόμευσης, όπως και περιγράφεται στην ταινία.

Γιατί να τα θυμόμαστε όμως τώρα όλα αυτά; Έχει καμιά αξία; Νομίζω ότι υπάρχουν αρκετοί λόγοι. Κατ΄αρχήν για τη θεραπεία της προσωπικής και συλλογικά αριστερής μνήμης. Οι αντιφάσεις σε αυτά που πιστεύαμε, και με πάθος (αντί για λογική) αγωνιζόμασταν νέοι, και σε αυτά που ανακαλύψαμε ότι ισχύουν στη πραγματικότητα είναι τεράστιες. Η αναγκαιότητα μιας αυτοψυχοθεραπείας είναι πάντα επίκαιρη.

Πέραν αυτού όμως νομίζω ότι η Χιλιανή περιπέτεια Αγιέντε - Πινοσέτ δεν έχει αναλυθεί και μελετηθεί όσο θα έπρεπε. Συμπεράσματα που θα μας ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα και σήμερα περιμένουν να βγουν στην επιφάνεια.

Ένα κομβικό σημείο που θα πρέπει να μας προβληματίσει ιδιαίτερα είναι η σχέση αυτού του στριφογυρίσματος της παγκόσμιας Ιστορίας με τη δημοκρατία ως πολίτευμα. Αυτό που συνέβη στη Χιλή το 1970-1973 είναι αν όχι το μοναδικό, το χαρακτηριστικότερο ιστορικό παράδειγμα όπου ο σοσιαλισμός πήγε να εγκαθιδρυθεί με δημοκρατικές εκλογές και τελικά απεσοβήθη με ένοπλη αντιδημοκρατική εκτροπή. Ο Χιλιανός πολιτικός επιστήμονας Αρτούρο Βενεζουέλα ρίχνει το φταίξιμο στον ίδιο τον Αγιέντε. Συγκεκριμένα αναφέρει ότι ενώ ο κοινωνικός και πολιτικός διχασμός γινόταν ολοένα και πιο εμφανής στη Χιλιανή κοινωνία, ο Αγιέντε αντί να ακολουθήσει πιο συμβιβαστικές ατραπούς, αντίθετα επιτάχυνε τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας του, καταστρέφοντας κάθε ιδέα για μια πιο ειρηνική διαδικασία, βυθισμένος μέσα στην απάτη της αυτοεκπληρούμενης προφητείας του.

Κανείς δεν είπε ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται. Το ότι δε η ιστορία, όπως έχει ειπωθεί, επαναλαμβάνεται σα φάρσα δεν το κάνει καθόλου πιο ήπιο, μάλλον δυσχεραίνει περισσότερο τις καταστάσεις.

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε μια παρόμοια κατάσταση εκλεγμένης αριστερής κυβέρνησης, η οποία εξελέγη μετά από ένα ορυμαγδό ανέφικτων υποσχέσεων, παραπλάνησης του λαού, και προαγωγής ενός άκρως διχαστικού μοντέλου άσκησης πολιτικής. Αν αρχίσουμε να μετράμε ομοιότητες και διαφορές με την εκλεγμένη κυβέρνηση του Αγιέντε το 1970 στη Χιλή, τηρουμένων των αναλογιών, έχω την εντύπωση ότι θα εκπλαγούμε. Λείπει μόνο η αθωότητα της εποχής εκείνης. Αθωότητας, όπως τη ζούσαμε εμείς εδώ οι επαναστάτες του γλυκού νερού, γιατί τώρα πλέον στοιχηματίζω ότι η αθωότητα ήταν και τότε εκεί είδος εν ανεπαρκεία. Ή τουλάχιστον ήταν μια πεζή και σκληρή, μια αποτρόπαια αθωότητα.

Μπορεί στην παρούσα Ελληνική κυβέρνηση οι αιθεροβάμονες αριστεροί ιδεολόγοι να έχουν τεθεί σε εφεδρεία, και τη θέση τους στην ενεργή άσκηση πολιτικής να έχουν πάρει οι πρώην Πασόκοι αρριβίστες, η συνολική εκτίμηση της κατάστασης όμως δεν είναι καθόλου ελπιδοφόρα. Οι κύριοι άξονες άσκησης πολιτικής από τον Αλέξη Τσίπρα και τους συνεργάτες του, σε συνεργασία πάντα με το πιο εθνικιστικό κομμάτι της δεξιάς, μην το ξεχνάμε αυτό, παραμένουν το ίδιο τυχοδιωκτικοί, το ίδιο διχαστικοί, το ίδιο διαπλεκόμενοι. Και όλα αυτά τυλιγμένα με ένα αναχρονιστικό μανδύα αριστερής και σοσιαλίζουσας επαναστατικότητας, αρκετής για να κρατά το φυτίλι του δυναμίτη της κοινωνικής κατάστασης σιγοαναμμένο.

Οπότε τι μένει από όλα αυτά; Με σοβαρή, συστηματική και οργανωμένη πολιτική παρέμβαση των πραγματικά αναπτυξιακών φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων όλα τα παραπάνω είναι δυνατό να αλλάξουν. Πλέον υπάρχει και η πείρα και οι ιστορικές αναφορές. Το πιο ουσιαστικό όμως είναι να κρατήσουμε σώα τη δημοκρατία μας, και αυτή θα δώσει τη διέξοδο. Οι Αγιέντε δεν καταπολεμούνται με τους Πινοσέτ. 

πηγές:

imdb.com 

cinefreaks.gr 

wikipedia.org/wiki/Salvador_Allende 

wikipedia.org/wiki/Augusto_Pinochet

Η ΚΡΥΦΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΣ ή ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ (του Απόστολου Δοξιάδη από τον "τοίχο" του στο fb)

Σε μια δήλωση της Tασίας Χριστοδουλοπούλου πριν τις εκλογές του Σεπτεμβρίου είχα διαβάσει τη φράση «ο ΣΥΡΙΖΑ δε μπορεί διαλεκτικά, φιλοσοφικά, πολιτικά να γίνει μνημονιακό κόμμα μέσα σε μία ημέρα επειδή υπέγραψε το τρίτο Μνημόνιο.» Mου ξύπνησε μια γλυκόπικρη μνήμη της νεότητάς μου (η φράση, όχι η Τασία Χριστοδουλοπούλου) όταν στα χρόνια της δικτατορίας είχα περάσει κι εγώ από την Αριστερά, κάνοντάς με ταυτόχρονα να αναρωτηθώ: πόσοι άνθρωποι χωρίς την εμπειρία μιας τέτοιας ένταξης καταλαβαίνουν σήμερα τη σημασία της λέξης "διαλεκτικά" στη συγκεκριμένη δήλωση; Κι ακόμη περισσότερο: πόσοι άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν αυτή τη σημασία μπορούν να εμβαθύνουν στο τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα στο συλλογικό νου του Σύριζα;

Στην τελευταία ερώτηση θα απαντούσα: λίγοι, πολλοί λίγοι. Γιατί η κατανόηση της λέξης "διαλεκτικά", σε ένα τέτοιο πλαίσιο, είναι κλειδί στην εννόηση ενός ολόκληρου διανοητικού κόσμου, ενός συνολικού σύστηματος γνωσιακών μηχανισμών που κυριαρχεί στο νου των κυβερνώντων μας, του καθενός ξεχωριστά αλλά και αυτού που είναι της μόδας να ονομάζεται “συλλογικότητα”.
Όποιος δεν ξέρει το νόημα της λέξης “διαλεκτικά” σε αυτό το πλαίσιο, το βάρος και τις σημασίες που κουβαλάει, δεν έχει τα διανοητικά εργαλεία για να καταλάβει σε βάθος το πως ακριβώς σκέφτονται στο Σύριζα—είναι σα να κοιτά μικρο-οργανισμούς με μεγεθυντικό φακό αντί για μικροσκόπιο, ή τα αστέρια με κυάλια αντί για τηλεσκόπιο.

Για το λόγο αυτό, οι περισσότερες αναλύσεις που προσπαθούν να μπουν στις ενδόμυχες σκέψεις των κυβερνώντων, και από εκεί να διαβάσουν τα κίνητρά τους, μας μιλούν για δυο εναλλακτικές: ή α) ότι είναι οι απόλυτα κυνικοί αρριβίστες, ικανοί να υπογράψουν τα πάντα και να κάνουν όλους τους συμβιβασμούς για να μείνουν στην εξουσία, πλήρως ασυνείδητοι και αναίσθητοι, ή β) είναι υποκριτές που έχουν ένα σκοτεινό και καταχθόνιο σχέδιο, σοφά μελετημένο, βάσει του οποίου προχωρούν βήμα-βήμα προς τη μετατροπή της κοινωνίας μας σε κομμουνιστική. Ξεφεύγει όμως ένα τρίτο ενδεχόμενο, που έχει το πλεονέκτημα ότι είναι κοντύτερα στον τρόπο που έχουν μάθει να σκέφτονται αυτοί οι άνθρωποι εξ απαλών πολιτικών ονύχων, εκπαιδευμένοι καθώς είναι και στη θεωρία (λιγότερο όμως, γιατί θέλει διάβασμα) αλλά και περισσότερο στην πράξη (συμπεριλαμβανομένης και της καφενειακής) αυτού που οι ίδιοι αποκαλούν μαρξιστική-λενινιστική σκέψη. Για να καταλάβουμε το τρίτο αυτό ενδεχόμενο, που έχει μέσα του κομμάτια και από τα δύο πρώτα, χρειάζεται η ειδικότερη γνώση, γνώση στην οποία κυριαρχεί η ειδική σημασία της λέξης “διαλεκτικά”. Αυτή είναι ακριβώς η σημασία με την όποια τη χρησιμοποιεί στο παραπάνω απόφθεγμα η τέως υπουργός που έγινε διάσημη στο πανελλήνιο όταν μας είπε ότι οι πολιτικοί πρόσφυγες και οι μετανάστες «λιάζονται». Και αυτή η σοφία της άλλωστε, όπως θα δούμε, ίσως να ήταν μια κατά κάποιο τρόπο διαλεκτική ερμηνεία του φαινομένου.

Τονίζω πριν συνεχίσω ότι η σημασία της λέξης «διαλεκτική» σε όσα ακολουθούν είναι ειδική. Όσοι έχετε απαντήσει τη λέξη στον Αριστοτέλη ή τους στωϊκούς, στην ιστορία της φιλοσοφίας, στο Χέγκελ ή στον Κώστα Αξελό, ξεχάστε όσα μάθατε. Σε αυτά που ξέρετε η διαλεκτική μπορεί να είναι συνώνυμο της λογικής, μπορεί να είναι μέθοδος για την αναζήτηση της αλήθειας μέσω της συζήτησης, μπορεί να είναι ένα σχήμα δυναμικής εξέλιξης των φαινομένων ή της σκέψης, που προχωράει από τη θέση, στην αντίθεση, στη σύνθεση. Αυτά στην κομμουνιστική έννοια της διαλεκτικής δεν ισχύουν, όπως δεν ισχύουν και σε περιπτώσεις που υιοθετείται ο όρος σε εκδοχές της μετακομμουνιστικής αριστεράς. Η χρήση αυτή της λέξης ξεκινά από τα γραπτά του Μαρξ, και τη διαλεκτική ως μέρος του συστήματος που ονομάζει «διαλεκτικό υλισμό». Εδώ βρίσκουμε τα πρώτα παραδείγματα της εφαρμογής της παράξενης εκδοχής της που διατηρούν, όμως, σε σύγκριση με όσα ακολούθησαν, ακόμη κάποια επαφή με την κλασσική αντίληψη της λογικής. Αυτή σβήνει εντελώς όταν η διαλεκτική αυτού του τύπου τελειοποιείται (που λέει ο λόγος) μέσα από τη χρήση της από τον Λένιν, τους μπολσεβίκους του και, κατά δική τους διδασκαλία, τα κομμουνιστικά κόμματα της Ευρώπης στις πρώτες δεκαετίες της ζωής τους. Ήδη, στη δεκαετία του 1920, η διαλεκτική για την οποία μιλάμε έχει πάρει την τελειωτική μορφή της.

Δύο άκρως ενήμεροι και άκρως ευφυείς μάρτυρες των χειροτέρων εφιαλτών του εικοστού αιώνα (κομμουνιστικού και φασιστικού) έχουν αναλύσει στα βιβλία τους την κομμουνιστική διαλεκτική, όπως την έμαθαν στο δικό τους πέρασμα από την Αριστερά.

Ο πρώτος είναι ο Άρθουρ Καίσλερ, που περιγράφει πως, ως νεαρός κομμουνιστής στη Γερμανία της αρχής της δεκαετίας του 1930, εκπλήσσεται όταν βλέπει την κομματική εφημερίδα να διαστρέφει πλήρως τα γεγονότα της επικαιρότητας. Συγκεκριμένα, τον εντυπωσιάζει ένα κύριο άρθρο όπου δηλώνεται ότι οι κυβερνώντες τότε σοσιαλιστές υποστηρίζουν τους Ναζί—αυτό ενώ είναι πασίγνωστο ότι η κυβέρνησή έχει μόλις διεξαγάγει μια εκτεταμένη αστυνομική επιχείρηση, διαλύοντας τους μηχανισμούς τους. Ακούγοντάς τον να εξανίσταται, μας λέει ο Καίσλερ, «ο Έντγκαρ (ο καθοδηγητής του) χαμογέλασε. “Βλέπεις ακόμη τα πράγματα με μηχανιστική ματιά”, μου είπε και στη συνέχεια μου εξήγησε τη διαλεκτική προσέγγιση. Η πράξη της αστυνομίας, είπε, ήταν μια απλή προκάλυψη, για να κρύψει τις πραγματικές διαθέσεις της κυβέρνησης. Αν και είναι πιθανό μερικοί σοσιαλιστές ηγέτες να είναι υποκειμενικά εναντίον των Ναζί, εξήγησε, το Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι αντικειμενικά εργαλείο του Ναζισμού. Στ᾽ αλήθεια, μάλιστα, το Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι ο κύριος εχθρός, γιατί έχει διασπάσει την εργατική τάξη, αποσπώντας ένα μέρος της. ... Πρόταξα την αντίρρηση (λέει ο Καίσλερ) ότι τη διάσπαση την είχαν κάνει οι ίδιοι οι κομμουνιστές, όταν αποχώρησαν το 1919 από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. “Πάλι σκέφτεσαι μηχανιστικά”, μου είπε πάλι ο Έντγκαρ. “Tυπικά αν το δεις είμασταν η μειοψηφία. Αλλά εμείς ενσαρκώναμε την επαναστατική αποστολή του προλεταριάτου. Κι έτσι, αρνούμενοι να ενταχθούν στη δική μας γραμμή, οι σοσιαλιστές ηγέτες διέσπασαν την εργατική τάξη και έγιναν λακέδες της αντίδρασης».

Το δεύτερο παράδειγμα είναι από τον μεγάλο ποιητή και δοκιμιογράφο, τον νομπελίστα Τσέσλαφ Μίλος. Έχοντας ζήσει ο ίδιος τον τρόπο με τον οποίο επεβλήθη ο κομμουνισμός στην πατρίδα του, την Πολωνία, ο Μίλος βλέπει τη διαλεκτική στην πράξη ως το εργαλείο εκείνο που αφαιρεί από τους υπηκόους του νέου καθεστώτος κάθε δυνατότητα διανοητικής άμυνας. Τι κι αν κάποιοι διανοούμενοι σαν κι αυτόν αντιτάσσουν σε συζητήσεις γεγονότα, στοιχεία, αριθμούς—είναι τόσο ανίκανοι να αντικρούσουν έναν έμπειρο κομματικό διαλεκτικό όσο ένας στρατιώτης του πεζικού ένα τανκ. Γράφει ο Μίλος: «Η μία και μοναδική μέθοδος είναι σωστή. Τα πάντα την αποδεικνύουν σωστή. Διαλεκτική: κάνω την πρόβλεψη ότι το σπίτι θα καεί, μετά περιχύνω το φούρνο βενζίνη. Το σπίτι καίγεται. Η πρόβλεψή μου επιβεβαιώνεται. Διαλεκτική: προβλέπω ότι ένα έργο τέχνης ασυμβίβαστο με τις αρχές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού είναι άχρηστο. Κατόπιν βάζω τον καλλιτέχνη σε ένα περιβάλλον όπου το έργο του είναι όντως άχρηστο. Η πρόβλεψή μου επιβεβαιώνεται».
Σύμφωνα με τον Καίσλερ και τον Μίλος η διαλεκτική, σε αυτό το πλαίσιο, είναι το άκρο αντίθετο από αυτό που την ήθελε ο Αριστοτέλης, δηλαδή μεθοδολογία της λογικής σκέψης. Στην κομμουνιστική εκδοχή αυτό που ονομάζεται διαλεκτική είναι ουσιαστικά μια μεθοδολογία παραχάραξης της αλήθειας, που όμως υποδύεται—εδώ έχουμε μέρος του παλαιοκομμουνιστικού σύνδρομου της επανάστασης-ως-επιστήμης—και θέλει να διεκδικεί τον τίτλο της λογικής σκέψης, και μάλιστα της επιστημονικής. Αυτό η κομμουνιστική διαλεκτική το κάνει καταργώντας πλήρως, ή και συχνά αντιστρέφοντας, τη σχέση αιτίου-αιτιατού, παραδοχής-συμπεράσματος, αλλά και συχνότατα, όπως στο παράδειγμα του Καίσλερ, καταδικάζοντας το οποιοδήποτε πραγματικό γεγονός δεν αρέσει στον διαλεκτικό ως “υποκειμενική” αντίληψη, ενώ η “αντικειμενική”—χωρίς πρόσθετη στήριξη—είναι αυτή που ορίζει ο ίδιος. Έτσι είναι διότι έτσι νομίζουμε, δηλαδή.

Αυτή η έννοια της διαλεκτικής εξηγεί τέλεια την κάθε αλλαγή στρατηγικής ενός κομμουνιστικού κόμματος, κάθε αλλαγή πορείας (όπως τη νομίζουν όσοι «δε βλέπουν τα πράγματα διαλεκτικά»), κάθε λάθος (παρομοίως) ή ασυνέπεια (επίσης.) Έτσι, ας πούμε, στη δεκαετία του 1920 και στις αρχές του 1930, που οι σοσιαλιστές καταδικάζονται βάσει της διαλεκτικής ως «σοσιαλφασίστες» όπως μας το λέει και ο Καίσλερ πιο πάνω, δηλαδή ως «αντικειμενικά» φασίστες που διασπούν την εργατική τάξη αφαιρώντας ψήφους και μέλη από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Όμως το 1934, όταν η Κομμουνιστική Διεθνής αλλάζει τακτική, και υιοθετεί τη θεωρία του «λαϊκού μετώπου», οι σοσιαλιστές γίνονται αίφνης σύμμαχοι, και κύριος εχθρός είναι ο ναζισμός. Τα παλιά επιχειρήματα εναντίον τους ξεχνιώνται, κι όποιος τα επικαλείται σκέφτεται «μηχανιστικά». Έλα όμως που το 1939 ο Στάλιν τα κάνει πλακάκια με τον Χίτλερ, μέσω του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ. Αν το δει αυτό κανείς με «μηχανιστική σκέψη» ή μείνει στο «υποκειμενικό», το Σύμφωνο μοιάζει να παραβιάζει όσα έλεγαν οι κομμουνιστές τα προηγούμενα έξι χρόνια. Κι όμως, με εφαρμογή της διαλεκτικής η συνθηκολόγηση με τον Χίτλερ αναδεικνύεται (ο όρος «αποδεικνύεται» εδώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο ως παρωδία) σε άκρως συνεπής με τα προηγούμενα και «αντικειμενικά» σωστή. (Παρεμπιπτόντως, οι έλληνες κομμουνιστές απέφυγαν τη γελοιοποίηση να πρέπει να δοξάσουν το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, καθώς ήταν στις φυλακές του Μεταξά. Κι αυτό ήταν πραγματικά ένα κάποιο κέρδος για τη φήμη τους, κυρίως στην Κατοχή: η ανάγνωση των κομματικών εφημερίδων των—τότε ελεύθερων ακόμη—γάλλων κομμουνιστών, είναι πραγματικά ανατριχιαστική.) Φυσικά, όταν ενάμιση χρόνο μετά ο Χίτλερ επιτίθεται στη Σοβιετική Ένωση, όλα αυτά αλλάζουν πάλι, και έρχονται τούμπα. Αλλά όποιος το επισημάνει, και πάλι, «σκέφτεται μηχανιστικά».

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 είχα κι εγώ προσωπική εμπειρία αυτής της έννοιας της διαλεκτικής. Συμμετέχοντας σε κομματικές συζητήσεις, στα λεγόμενα «ακτίφ», ή μιλώντας με τον καθοδηγητή μου (τον άμεσο προϊστάμενο, κομμουνιστί) προσπαθούσα στην αρχή να υποστηρίξω απόψεις που μου φαίνονταν λογικές, ή επέμενα να προςπαθώ να καταλάβω τα φαινόμενα και σε συνάρτηση με κάποια διαβάσματά μου, με όσο μυαλό μου είχε δώσει ο Θεός. Εις μάτην. Κάθε φορά που εξέφραζα διαφωνία με την (πάντοτε προαποφασισμένη) κομματική γραμμή, μου εξηγούνταν ότι «η λογική μου είναι μηχανιστική», ότι αυτά που λέω μπορεί να ισχύουν «υποκειμενικά», αλλά ότι η χρήση της διαλεκτικής δείχνει ότι «αντικειμενικά» έχω λάθος. Μπρος σε ένα τέτοιο οδοστρωτήρα, και στην αδυναμία να κερδίσεις μάχη με τη διαλεκτική ανώτερου κομματικού στελέχους, έχεις δύο εναλλακτικές: ή την αποδέχεσαι ή φεύγεις. Έφυγα κι εγώ κάποια στιγμή (τρία χρόνια έμεινα περίπου) αλλά έως ότου να φύγω συμβιβάστηκα με αυτό τον τρόπο σκέψης. Ο τρόπος που το κάνεις είναι μαθαίνοντας να χρησιμοποιείς και εσύ αυτή την ωραία, βολικότατη διαλεκτική. Αν καταφέρεις και παραμερίσεις τη λογική σου, η μέθοδος έχει άλλωστε μεγάλες χαρές: μπορεί να αποδείξεις τα πάντα, ακόμη και ότι η μέρα είναι νύχτα, ότι ο ήλιος περιστρέφεται γύρω από τη γη, ή ότι οι πολίτες της Βόρειας Κορέας είναι πιο ευτυχείς από της Βόρειας Καρολίνας. Για ένα φοιτητή των μαθηματικών, που είχε μάθει να χύνει πολύ ιδρώτα για μια απόδειξη, ήταν ευχάριστη ανάπαυλα.
Και επανέρχομαι στη δήλωση της Tασίας Χριστοδουλοπούλου, από όπου ξεκίνησα: «Ο ΣΥΡΙΖΑ δε μπορεί διαλεκτικά, φιλοσοφικά, πολιτικά να γίνει μνημονιακό κόμμα μέσα σε μία ημέρα επειδή υπέγραψε το τρίτο Μνημόνιο.» Τι πάει να πει αυτό, και συγκεκριμένα το «διαλεκτικά»; «Ο ΣΥΡΙΖΑ δε μπορεί διαλεκτικά να γίνει μνημονιακό κόμμα επειδή υπέγραψε το τρίτο Μνημόνιο». Δηλαδή; Σύμφωνα με τον τρόπο σκέψης της κυρίας Χριστοδουλοπούλου δηλαδή--που σίγουρα δεν είναι μόνο δικός της μέσα στο κόμμα--ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να υπέγραψε ένα μνημόνιο αλλά αυτό δεν τον κάνει μνημονιακό. Γιατί; Γιατί έτσι της λέει η χρήση της διαλεκτικής. Διαλεκτική: Το να υπογράφει ο ΣΥΡΙΖΑ μνημόνια μπορεί υποκειμενικά να φαίνεται σε εμάς μνημονιακό, αλλά αντικειμενικά δεν είναι. Είναι μάλιστα αντι-μνημονιακό, αφού, ας πούμε, αν ο ΣΥΡΙΖΑ δεν υπέγραφε τα μνημόνια θα έπεφτε η κυβέρνηση, και τότε θα ερχόταν μια άλλη κυβέρνηση στην εξουσία, αντικειμενικά μνημονιακή. Ενώ, υπογράφοντάς τα ο αντικειμενικά αντιμνημονιακός ΣΥΡΙΖΑ μας σώζει από τους μνημονιακούς. Αυτοί, οι μνημονιακοί, λένε ότι τώρα και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μνημονιακός. Αλλά αυτή τους η αντίληψη είναι υποκειμενική, όπως μας δείχνει η διαλεκτική.

Μπλεχτήκατε; Εξασκηθείτε λίγο με τρία παραδείγματα διαλεκτικής σκέψης:
1) Ο Αλέξης Τσίπρας προεκλογικά είχε κατηγορήσει τη φαυλότητα των αναξιοκρατικών διορισμών ημετέρων και το νεποτισμό. Μόλις όμως ήρθε στην εξουσία το κόμμα του διόρισε ημέτερους και συγγενείς. Αυτό μπορεί να σας φαίνεται υποκειμενικά φαύλο και νεποτικό, αλλά αντικειμενικά δεν είναι. Διαλεκτική: οι τωρινοί διοριζόμενοι, ημέτεροι και συγγενείς, διορίζονται για να παραμείνει στην εξουσία μια κυβέρνηση που μάχεται τις φαύλες και νεποτικές κυβερνήσεις, άρα το μέτρο είναι διαλεκτικά αντιφαύλο και αντινεποτικό.
2) Κάποιοι υπουργοί του ΣΥΡΙΖΑ δε δήλωσαν τις μεγάλες ακίνητες περιουσίες τους. Αν το δείτε μηχανιστικά, αυτό είναι παράνομο και ανήθικο. Αλλά δείτε το διαλεκτικά. Διαλεκτική: οι υπουργοί που δε δήλωσαν τις περιουσίες τους αντικατέστησαν τους προηγούμενους, που ήταν μνημονιακοί. Άρα η πράξη τους να μη δηλώσουν είναι αντιμημονιακή, και άρα αντικειμενικά νόμιμη και ηθική.
3) Ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορούσε προεκλογικά τη δεξιά για υπερεθνικισμό, και είχε πάγιες αντιδεξιές θέσεις όπως το διαχωρισμό Εκκλησίας-Κράτους. Όταν έγινε κυβέρνηση συνεργάστηκε με ένα ακροδεξιό υπερεθνικιστικό κόμμα, που είναι εναντίον του διαχωρισμού Εκκλησίας-Κράτους.... Έτσι νομίζετε; Κάνετε λάθος. Σκέφτεστε μηχανιστικά. Διαλεκτική: Υποκειμενικά οι ΑΝΕΛ είναι ακροδεξιοί και υπεθνικιστές. Αντικειμενικά όμως είναι προοδευτικοί διεθνιστές. Αυτό το βλέπετε από τη συνεργασία τους με τον ΣΥΡΙΖΑ, που είναι προοδευτικό και διεθνιστικό κόμμα. Άρα ίδιοι είναι και όσοι συνεργάζονται μαζί τους. Αντικεμενικά, πάντα.

Συμπερασματικά, να πω μόνο ότι ο Αλέξης Τσίπρας είπε μια μεγάλη αλήθεια όταν παραδέχτηκε ότι έχει αυταπάτες. Αυτό που δεν είπε όμως, και προσωπικά δε νομίζω ότι είναι σε θέση να καταλάβει, είναι ότι η αυταπάτη είναι ο μόνιμος τρόπος σκέψης τους, του ίδιου και των συντρόφων του. Είναι ο τρόπος που τους δίδαξε η κομμουνιστική τους παιδεία. Ο διαλεκτικός τρόπος σκέψης.
Αλλά, θα μου πείτε, εγώ είμαι αντικειμενικά ένας αντιδραστικός διανοούμενος. Και, βέβαια, για να επικαλούμαι τον Αριστοτέλη αντί τον Μαρξ, σκέφτομαι εν προκειμένω μηχανιστικά.


πηγή: facebook.com/apostolos.doxiadis
Η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο είναι πίνακας του WYNDHAM LEWIS με τίτλο "A Battery Shelled",  και είναι επιλογή του blog.